توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٢ - جناس مطرف

جناس مطرف‌

اختلاف دو لفظ با هم از دو حال خارج نيست:

الف: آنكه اختلافشان بواسطه زيادى يك حرف بوده.

ب: آنكه اختلافشان بواسطه زيادى بيش از يك حرف باشد.

در موردى كه اختلاف دو لفظ بواسطه زيادى يكحرف است از سه حال خارج نيست:

١- آنكه حرف واحد در اوّل احد اللفظين قرار گرفته مانند آن چه در فرموده حقتعالى آمده:

و التفت السّاق بالسّاق الى ربّك يومئذ المساق‌ .

( ساق پاها بهم مى‌پيچد در آنروز خلق را به سوى حق‌تعالى مى‌كشانند.

شاهد در دو لفظ [ساق‌] و [مساق‌] است كه دوّمى يك حرف يعنى [ميم‌] بيشتر از اوّلى داشته و اينحرف زائد در اوّل قرار گرفته است.

٢- آنكه حرف واحد در وسط احد اللّفظين واقع شده باشد مانند:

جدّى جهدى (حظّ من از دنيا تنها تحمّل رنج و مشقّت است).

شاهد در دو لفظ [جدّى‌] و [جهدى‌] است كه دوّمى يك حرف يعنى [هاء] بشتر از اوّلى داشته و اينحرف زائد در وسط قرار گرفته است.

البتّه لفظ اوّل يعنى [جدّى‌] مشدّد است و دوّمى مخفّف ولى حرف مشدّد بمنزله مخفّف بوده و دو حرف بحساب نمى‌آيد چنانچه قبلا نيز