توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٦ - جناس تام و اقسام آن

و الحرف المشدّد فى حكم المخفّف.

و كقولهم: البدعة شرك الشرك.

شرح عربى‌

و ان اختلفا) عطف على قوله و التام منه ان يتفقا او على محذوف اى هذا ان اتفقا فيما ذكروا ان اختلفا اى لفظا المتجانسين‌ ( فى هيئات الحروف فقط) اى و اتّفقا فى النّوع و العدد و الترتيب‌ ( سمّى) التجنيس‌ ( محرّفا) لانحراف احدى الهيئتين عن الهيئه الاخرى و الاختلاف قد يكون بالحركة ( كقولهم: جبة البرد جنة البرد) يعنى لفظ البرد و البرد بالضم و الفتح‌ ( و نحوه) فى ان الاختلاف فى الهيئة فقط قولهم‌ ( الجاهل امّا مفرط او مفرّط) لان الحرف المشدّد لما كان رتفع اللسان عنهما دفعة واحدة كحرف واحد عد حرفا واحد او جعل التجنيس مما لا اختلاف فيه الّا فى الهيئة فقط و لذا قال‌ ( و الحرف المشدّد) فى هذا الباب‌ ( فى حكم المخفّف) و اختلاف الهيئة فى مفرط و مفرط باعتبار ان الفاء من احدهما ساكن و من الآخر مفتوح‌ ( و) قد يكون الاختلاف فيه فى الحركة و السكون جميعا ( كقولهم: البدعة شرك الشّرك) فان الشين من الاوّل مفتوح و من الثّانى مكسور و الراء من الاوّل مفتوح و من الثانى ساكن.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

و اگر دو لفظ در هيئات حروف فقط با هم مختلف باشند آنرا جناس محرّف خوانند مانند اينكلام از اهل لسان:

جبّة البرد و جنّة البرد.

و مانند آنست مثال:

الجاهل امّا مفرط او مفرط.