توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٨ - جناس محرف

شاهد در دو لفظ [برد] و [برد] ميباشد كه اوّلى مضموم و دوّمى مفتوح ميباشد.

و نظير اينمثال است كه اختلاف تنها در هيئات مى‌باشد قول اهل لسان كه مى‌گويند:

الجاهل امّا مفرط او مفرط (نادان يا افراط مى‌كند و يا تفريط مينمايد).

و چنانچه مى‌بينيم دو كلمه [مفرط] و [مفرّط] تنها از نظر حركت با هم اختلاف دارند.

سئوال‌

فرق ديگر بينشان وجود داشته و آن اينستكه [راء] دوّمى مشدّد است ولى در اوّلى مخفّف مى‌باشد.

جواب‌

اين امر باعث فرق نيست زيرا در وقت اداء حرف مشدّد زبان براى يك‌بار بلند ميشود همچون اداء حروف واحد از اينرو آنرا حرف واحد شمرده‌اند و جناسى كه بين دو كلمه مخفّف و مشدّد است را از قبيل جناسى دانسته‌اند كه اختلاف بين متجانسين تنها در هيئت است فلذا مصنّف گفته:

حرف مشدّد در اين باب يعنى باب جناس در حكم مخفّف است، بنابراين اختلاف [مفرط] و [مفرّط] تنها در هيئت است چه آن‌كه در