توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٦ - وجه حصول تأكيد در اينقسم از وجوه معنوى

مدح بر مدح شده و كلام اشعار و اشاره دارد باينكه صفت مذمومى يافت نميشود تا بتوان آنرا استثناء نمود فلذا به ناچار بايد صفت ممدوح را استثناء كنيم و استثناء را از صورت اتّصال به انقطاع در بياوريم.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فاثبت شيئا منه: ضمير فاعلى در [اثبت‌] به شاعر راجع بوده و در [منه‌] به عيب برمى‌گردد.

قوله: لانّه كناية عن كمال الشّجاعة: ضمير در [لانّه‌] به كون الفلول من العيب راجع است.

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج‌٦ ؛ ص١٤٦

قوله: حتّى يبيض الفار: در برخى از نسخ كلمه [الفار] با [فاء] ضبط شده بمعناى موش چنانچه مطابق اين نسخه عبارت را ترجمه كرديم و در بعضى ديگر از نسخ آنرا با [قاف‌] نوشته‌اند به معناى [قير] و [زفت‌] بنابراين معناى عبارت چنين است:

فلان عمل را انجام نخواهم داد تا قير سفيد شود.

و بديهى است سفيد شدن قير از محالات مى‌باشد.

قوله: لانّه علّق: ضمير در [لانّه‌] و [علّق‌] به شاعر يعنى نابغه ذبيانى راجع است.

قوله: نقيض المدّعى: مدّعا مدح بوده قهرا نقيض آن اثبات عيب كه نوعى از ذمّ است مى‌باشد.

قوله: على تقدير السّكوت عنه: ضمير در [عنه‌] به مستثناء راجع است.

قوله: فذكر اداته: يعنى ادات استثناء مانند كلمه [غير]