توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠ - صنعت مقابله

دو لفظ ذكر شدند بملاحظه ظاهرشان موهم و تضاد هستند.

صنعت مقابله‌

سپس شارح در ذيل [و دخل فيه‌] مى‌گويد:

ضمير در [فيه‌] به طباق بمعنائى كه قبلا ذكر شد راجع است و حاصل كلام آنكه:

آنچه بنام [مقابله‌] خوانده ميشود در تحت طباق به تفسيرى كه براى آن نقل شد داخل است اگرچه سكّاكى و ديگران آنرا قسم عليحده اى از محسّنات معنويّه دانسته‌اند و بهرصورت مقابله عبارتست از اينكه در معناى متوافق يا بيشترى از آندو را در كلام آورده سپس معانى مقابل آنها را به ترتيب ذكر كنند و بدين ترتيب مقابله در طباق داخل مى‌گردد زيرا طباق اجمالا جمع بين دو معناى متقابل مى‌باشد و بديهى است كه اين تفسير عام بوده و شامل مقابله خواهد شد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فانّ الرّحمة و ان لم تكن مقابلة للشّدة: حاصل مراد شارح اينستكه:

در اين آيه شريفه بين رحمت و شدّت جمع شده و معلوم است كه رحمت در مقابل شدّت نيست زيرا مقابل رحمت فظاظت بوده و شدّت در مقابل لين ميباشد ولى در عين حال رحمت مسبّب است از لين و همان طورى كه گفته شد لين نيز در مقابل شدّت ميباشد چه آنكه لين در انسان كيفيّت قلبى است كه در شخص مستحق اقتضاى انعطاف دارد زيرا انعطاف‌