توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥ - تعريف علم بديع

و پس از رعايت بلاغت و فصاحت در آن موجب مقبوليّت آنرا فراهم مينمايد.

و منظور از [بعد رعايه المطابقة] مطابقت كلام با مقتضاى حال مى‌باشد.

و مراد از [رعاية وضوح الدلالة] آنستكه كلام را خالى از تعقيد معنوى بياوريم.

قابل توجّه است اين عبارت مصنّف [بعد رعاية المطابقة] و كلام ديگرش يعنى [و وضوح الدّلالة] اشاره است باينكه اين وجوه، زمانى موجب حسن كلام هستند كه رعايت دو امر مذكور شده باشد و در غير اين صورت كلام از هيچ حسنى بهره‌مند نيست.

سپس شارح مى‌گويد:

ظرف يعنى [بعد رعاية] متعلّق است به [تحسين الكلام‌].

و بهرصورت وجوه تحسين كلام و طرقى كه كلام را حسن مى‌بخشند بر دو نوع هستند:

الف: معنوى‌

ب: لفظى‌

وجوه معنوى يعنى امورى كه اوّلا و بالذات راجعند به تحسين معنا اگرچه گاهى موجب حسن لفظ نيز باشند.

و وجوه لفظى يعنى امورى كه اوّلا و بالذّات به تحسين لفظ راجع هستند اگرچه بسا سبب حسن معنا نيز مى‌گردند.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: يعرف به وجوه تحسين الكلام: يعنى يعرف به الامور