توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٩ - وجه حصول تأكيد در اينقسم از وجوه معنوى

تأكيد است از اينرو قسم اول افضل و برتر از اينقسم بحساب مى‌آيد.

قسم دوم‌

شارح گويد:

قسم دوّم از تأكيد مدحى كه به ذم شبيه است آنست كه صفت ممدوحى را براى چيزى ثابت نموده و سپس بدنبالش ادات استثنائى را آورده كه پهلوى آن صفت ممدوح ديگرى براى آن شئ واقع باشد مانند:

انا افصح العرب بيد انّى من قريش (من فصيح‌ترين عرب بوده الّا اينكه از قريش هستم).

كلمه [بيد] بمعناى [غير] بوده و از ادات استثناء به حساب مى‌آيد.

شاهد در اينستكه افصح العرب بودن صفت ممدوحى است كه براى [انا] اثبات شده و بدنبال آن [بيد] كه از ادات استثناء است آمده و پهلوى [بيد] صفت قريشى بودن ذكر شده كه آن نيز از صفات ممدوحه بحساب مى‌آيد.

سپس مى‌گويد:

اصل استثناء در اينقسم نيز آنستكه منقطع باشد همان‌طورى كه در قسم اوّل چنين بود چه آنكه در هيچيك از ايندو قسم مستثنا در مستثنامنه داخل نيست و شرح آن بطور مشروح و مبسوط گذشت البتّه بايد توجّه داشت اينكه مى‌گوئيم اصل در استثناء در ايندو قسم آنستكه منقطع باشد با مطلبى كه در محلّش مقرّر است و حضرات گفته‌اند: اصل در مستثناء آنستكه متّصل باشد هيچ تنافى ندارد.