توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٥ - صنعت لزوم ما لا يلزم

در ميان دخول و حومل قرار دارد.

و چنانچه ملاحظه ميشود قبل از [لام‌] ميم مفتوحه آمده در حاليكه در سجع وجود آن لازم نيست لازم بتذكّر است اين عبارت مصنّف كه گفته:

قبل حرف الرّوى او ما فى معناه.

اشاره است به اينكه صنعت لزوم ما لا يلزم هم در نثر جارى بوده و هم در نظم.

امّا نثر مانند فرموده حقتعالى:

فامّا اليتيم فلا تقهر و امّا السّائل فلا تنهر ( امّا يتيم را پس هرگز ميازار و سائل را ابدا از خودت مران).

شاهد در اينستكه [راء] در اين دو آيه شريفه بمنزله حرف روى بوده و آمدن [هاء] قبل از آن در دو فاصله مذكور از قبيل لزوم ما لا يلزم ميباشد زيرا سجع بدون آن تحقّق مى‌يابد چنانچه گفته ميشد: فلا تنهر و لا تسخر.

يعنى اگر سجع تغيير مى‌يافت و فلا تنهر و لا تسخر آورده مى‌شد مسلّما سجع محقق و موجود بوده بااينكه [هاء] در [لا تسخر] نمى‌باشد پس معلوم ميشود آوردن [ياء] در [فلا تنهر] از قبيل لزوم ما لا يلزم ميباشد.

و امّا نظم نظير قول محمد بن سعيد كاتب در مدح عمرو بن سعيد اشدق: