المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦ - وجه مبنى شدن و عدم انصراف اسمو بيان فرق بين ايندو

ذكر خواهيم نمود جملگى برخلاف اصل مى‌باشند از اينرو اگر در اسمى دو تا از آنها جمع باشد آنرا بفعل شبيه كرده فلذا همانطوريكه فعل جرّ و تنوين قبول نمى‌كند اسم ياد شده نيز از پذيرفتن ايندو ممنوع شده و بدين‌ترتيب بآن اصطلاحا غير منصرف گويند:

سپس شارح مى‌گويد:

مصنّف علّت بناء اسم را در شباهتش بحرف حصر نمود و از اين حصر بخوبى برمى‌آيد كه هيچ شباهتى غير از آن اسم را مبنى نمى‌نمايد و پيش از مصنّف ابو الفتح و ديگرى اين نكته را تذكّر داده‌اند و از ابتكارات مصنّف نيست اگرچه برخى گفته‌اند قبل از مصنّف احدى بآن تفوّه ننموده است ولى اين كلام اساس و پايه‌اى ندارد.

قوله: شبهه بالحرف من وجه واحد: ضمير در « شبهه » به اسم راجع بوده و مقصود از « وجه واحد» تنها يكى از اقسام شباهت است.

قوله: فلابدّ من شبهه بالفعل من وجهين: ضمير در « شبهه » به اسم راجع است.

قوله: و علّله ابن الحاجب: ضمير منصوبى در « علّله » به فرق بين بناء و عدم انصراف راجع است.

قوله: يبعّده عن الاسميّة و يقرّبه ممّا ليس بينه و بين الاسم مناسبة: ضمير فاعلى در « يبّعده » و « يقرّبه » به الشّبه الواحد بالحرف راجع بوده و ضمائر مفعولى در ايندو به اسم عود مى‌كند و كلمه « من » در « ممّا » بمعناى « الى » بوده و مقصود از « ماء موصوله» در آن حرف مى‌باشد و ضمير در « بينه » به ماء موصوله راجع است.

قوله: و هو كونه كلمة: ضمير « هو » به جنس اعمّ راجع بوده و ضمير در « كونه » به حرف راجع است.

قوله: و ان كان نوعا آخر: يعنى نوعا آخر من الشّباهة.

قوله: الّا اللّه ليس فى البعد عن الاسم: ضمير در « انّه » به شبه الاسم بالفعل‌