المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٤ - تقسيم فعل و بيان علائم اقسام آن

سم: بكسر سين، فعل امر است از مادّه وسم، يسم.

بالنّون: جارّ و مجرور، متعلّق است به « سم ».

فعل الامر: مضاف و مضاف اليه، مفعول براى « سم ».

ان: شرطيّه.

امر: نائب فاعل است براى « فهم » مقدّر كه بواسطه « فهم » مذكور تفسير مى‌شود و اينجمله شرطيّه بوده كه جوابش « سم فعل الامر بالنّون» مى‌باشد و اينجمله شرط و جزاء معطوف هستند به جمله: مز ماضى الافعال بالتّاء.

ترجمه:

و افعال ماضى را بواسطه تاء مشخّص و ممتاز نما و فعل امر را بواسطه نون نشانه بگذار مشروط باينكه معناى امر از آن فهميده شود.

شرح عربى:

و ماضى الافعال بالتّاء السّاكنة مز عن قسيميه و كذا بتاء الفاعل.

قال فى شرح الكافية: و عنى بذلك علامة تختصّ الموضوع للمضىّ و لو كان مستقبل المعنى.

و سم بالنّون المؤكّدة فعل الامر ان امر فهم عمّا يقبلها.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و افعال ماضى را بواسطه تاء ممتاز نما.

شارح گويد:

مقصود از « تاء » تاء ساكنه بوده و مراد از ممتاز نمودن ماضى، امتياز آن از دو فرد مقابلش يعنى مضارع و امر مى‌باشد چه آنكه تاء مذكور هيچ وقت به مضارع و امر ملحق نمى‌شود لذا با الحاقش بفعل مى‌توان قطع و يقين داشت باينكه فعل ماضى است اگرچه در معنا بواسطه برخى از عوارض افاده معناى مضارع نمايد.

سپس شارح مى‌افزايد:

و همچنين بواسطه تاء فاعلى فعل ماضى را از مضارع و امر مى‌توان‌