المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٣ - اعراب اسمائيكه شبه جمع هستند

ترجمه و شرح:

برخى ديگر از اسماء ملحق‌

به جمع مذكّر سالم‌

شارح گويد:

دو اسم جمع ديگر به جمع مذكّر سالم ملحق شده و اعرابشان همچون جمع در حال رفعى بواو و در صورت نصبى و جرّى به ياء مى‌باشد و آن دو طبق گفه مصنّف عبارتند از:

اولو، بمعناى اصحاب و صاحبان و عالمون بفتح لام.

بعضى گفته‌اند:

عالمون جمع عالم است ولى اينكلام مردود مى‌باشد زيرا عالمون صرفا برصاحبان عقل دلالت داشته در حاليكه عالم هم برايشان و هم برغير ذوى العقول دلالت مى‌كند چون معناى « عالم » ماسوى اللّه است يعنى آنچه غير حقتعالى است اعمّ از ذوى العقول يا غير ايشان و بدين ترتيب عالمون را نمى‌توان جمع عالم قرار داد زيرا در محلّش مقرّر و ثابت است كه مدلول جمع بايد برمعناى مفرد بيشتر باشد.

سپس مصنّف گويد:

و كلمه « علّيّون » نيز بجمع مذكور در اعرابش ملحق شده.

شارح گويد:

علّيّون اسم مفرد است چه آنكه زمخشرى در كشّاف آورده است:

علّيّون علم شده براى دفتر خيرات كه در آن آنچه ملائكه و صلحاء از جنّ و انس بجاى مى‌آورند ثبت و ضبط مى‌گردد پس جمع نيست زيرا دفتر مزبور تنها يكى بيشتر نمى‌باشد.

سپس شارح گويد:

در اين نوع از كلمه كه مفرد است و در اعراب گفته شد ملحق بجمع مى‌باشد جايز است اعراب حين را بآن داد چنانچه شرح اعراب كلمه « حين » انشاء اللّه بعدا خواهد آمد.