المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٢ - آراء در«ال»

شده:

الفضل ذو انعمكم اللّه به و الكرامة ذات اكرمكم اللّه به.

يعنى فضل چيزى است كه حقتعالى آنرا ارزانى نموده بشما و كرامت آنچنان شيئى است كه اكرام فرموده شما را بآن.

شاهد در « ذات » است كه مبنى برضمّ مى‌باشد.

و گاهى بآن اعراب مسلمات را مى‌دهند يعنى در حالت نصب و جرّ به كسره مى‌خوانند.

سپس مصنّف گويد:

و بجاى « اللّات » ذوات گاهى مى‌آيد:

شارح گويد:

مقصود اينستكه در برخى از لغات و نزد بعضى بجاى « اللّات » ذوات استعمال مى‌گردد.

اينكلمه مبنى برضمّ است مانند آنچه در كلام رؤبة بن عجّاج آمده:

شترانى را كه از جنس شتران بادپا و تندرو هستند گرد آوردم، اين شتران آنچنان هستند كه از زير بار بدون اينكه كسى مهارشان را بكشد بلند مى‌شوند.

شاهد در « ذوات » است كه مبنى برضمّ مى‌باشد.

و گاهى نيز باينكلمه اعراب مسلمات را مى‌دهند.

قوله: كما ذكره فى شرح الكافية: ضمير منصوبى در « ذكره » به كون ذات كالّتى راجع است.

قوله: و قد تعرب اعراب مسلمات: ضمير نائب فاعلى در « تعرب » به ذات راجع است.

قوله: و قد تعرب باعراب مسلمات: ضمير نائب فاعلى در « تعرب » به ذوات عود مى‌كند.