المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤٠ - موارد عدم جواز تقديم خبر بر مبتداء

يكى ديگر از موارد امتناع تقديم خبر برمبتداء آنجائى است كه متكلّم قصدش اين باشد كه خبر را منحصرا استعمال كند.

شارح گويد:

مقصود از كلمه « منحصرا » در عبارت مصنّف « محصورا فيه» مى‌باشد مانند:

انّما زيد شاعر (فقط زيد شاعر است نه واجد وصفى ديگر) يا:

ما زيد الّا شاعر (نيست زيد مگر شاعر و صفت ديگرى ندارد).

شاهد در ايندو مثال در « شاعر » است كه چون محصور فيه بوده يعنى مبتداء را در آن حصر كرده‌ايم لاجرم تقديمش برمبتداء جايز نيست زيرا اگر آنرا مقدّم بداريم عكس مقصود توهّم مى‌شود يعنى مخاطب چنين مى‌پندارد كه خبر را در مبتداء حصر نموده‌ايم و بعبارت روشن‌تر و واضح‌تر:

قصد متكلّم اينستكه بگويد (زيد) غير از صفت شاعرى وصف ديگرى ندارد البتّه اين معنا منافات ندارد كه غير از (زيد) كسان ديگرى بوده كه آنها نيز واجد اين وصف باشند و اين معنا تنها در صورتى از كلام استفاده مى‌شود كه خبر را از مبتداء مؤخّر بياوريم همانطوريكه گذشت حال اگر بگوئيم:

انّما شاعر زيد يا شاعر الّا زيد از كلام اينطور استفاده مى‌شود كه متكلّم غرضش آنستكه بگويد شاعر فقط زيد است و غير او شاعرى وجود ندارد در حاليكه مقصود اين نيست و باصطلاح بيانيين مقصود قصر و حصر موصوف در صفت است نه قصر صفت در موصوف.

سؤال‌

اگر تقديم خبر محصور فيه برمبتداء جايز نمى‌باشد پس چطور در كلام شاعر فصيح يعنى كميت بن زيد اسدى خبر مزبور برمبتداء مقدّم شده و اين نيست مگر آنكه از تقديم خبر محصور فيه برمبتداء هيچ منع و حظرى وجود ندارد.