المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣١٩ - آراء در«ال»

بودن (ال) مى‌باشد.

قوله: لا نسبك بالمصدر: كلمه « انسباك » در اينجا يعنى بتأويل رفتن و مبدّل شدن.

شرح عربى:

و هكذا، اى كمن و ما بعدها فى كونها تساوى « الّذى » و « الّتى » و فروعها، ذو عند طىّ قدشهر، كما نقله الازهرى نحو:

و بئرئ ذو حفرت و ذو طويت.

و يقال: رأيت ذو فعل و ذو فعلا و ذو فعلت و ذو فعلتا و ذو فعلو و ذو فعلن.

و بعضهم يعربها، ذكره ابن جنّى كقوله:

فحسبى من ذي عندهم ما كفى بنا.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و همچنين است لفظ « ذو » از نظر قبيله بنى طىّ كه مشهور شده است.

شارح گويد:

يعنى كلمه « ذو » نيز مانند « من » و « ما » و « ال » بوده و از جمله موصولات مشترك محسوب مى‌گردد و بدين‌ترتيب « ذو » نيز بجاى « الّذى » و « الّتى » و فروع ايندو بلفظ واحد استعمال مى‌گردد بهمان شرحى كه در (من) و (ما) و (ال) گفته شد.

البتّه (ذو) از نظر قبيله بنى طىّ اينطور است نه نزد ساير لغات چنانچه ازهرى اين را نقل و حكايت كرده شاعر طائى يعنى سنان بن عجل مى‌گويد:

يعنى: بدرستيكه اين آب تعلّق به پدر و جدّ من دارد و اين چاهى است از آن من كه حفر نموده و با سنگ آنرا دورچين نموده‌ام.

شاهد در كلمه « ذو حفرت» است كه بمعناى « الّذى حفرت» است و همچنين « ذو طويت».