المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣ - دنباله شرح خطبه

كه گذشت و كلمه « بدع » بكسر باء و سكون دال بمعناى امر تازه و غريب.

قوله: كما فى رأيت عبد اللّه و اكرمته: شاهد در كلمه « اكرمته » است كه بجاى « اكرمت عبد اللّه» آمده و از آن كم‌عبارت‌تر است در عين حال بهتر مقصود را اداء مى‌كند زيرا اگر بجاى ضمير در هردو مورد اسم ظاهر تكرار شود چه بسا ممكنست به ذهن اينطور خطور كند كه « عبد اللّه» در « اكرمت عبد اللّه» غير از عبد اللّه در « رأيت عبد اللّه» است در حاليكه با آوردن ضمير اين احتمال منفىّ است و مخاطب ذهنش بطرف اين معنا نخواهد رفت.

قوله: و يجوز ان يكون بمعنا مع: كلمه « يجوز » يعنى و ممكن است و ضمير در « يكون » به « باء » راجعست.

قوله: ابن جماعه: نام يكى از ادباء و اهل ادب است.

شرح عربى:

و تبسط البذل، بسكون الذّال المعجمة اى العطاء.

بوعد منجز اى سريع الوفاء.

و الوعد فى الخير و الابعاد فى الشّرّ اذا لم تكن قرينه.

ترجمه و شرح:

و اين كتاب الفيّه سفره بذل را مى‌گستراند.

كلمه « بذل » بسكون ذال نقطه‌دار بمعناى عطاء و بخشش است.

مخفى نماند كه پهن كردن سفره بذل بواسطه وعده طويل المدّة صورت نمى‌گيرد بلكه بوسيله عده‌اى بسيار سريع الوفاء و كم‌مدت حاصل مى‌شود.

تنبيه‌

كلمه « وعد » بفتح واو و سكون عين عبارتست از در انتظار گذاردن ديگران نسبت بامر خير و پسنديده يعنى اينكلمه را چنين مواردى استعمال مى‌كنند چنانچه وقتى مى‌گويند وعد زيد عمروا يعنى زيد عمرو را در انتظار امر نيكو و پسنديده‌اى قرار داد.

چنانچه كلمه « ايعاد » در انتظار گذاردن ديگران نسبت بامر مكروه و