المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥٣ - برخى ديگر از موارد حذف عائد

مصنّف گويد:

مانند انت قاض كه بعد از فعل امر از « قضى » قرار گرفته است.

شارح گويد:

اين عبارت اشاره است به فرموده حقتعالى در آيه (٧٢) از سوره (طه) كه مى‌فرمايد:

فاقض ما انت قاض. پس حكم كن آنچه را كه تو بآن حكم‌كننده هستى.

شاهد در حذف ضمير مضاف اليه از « قاض » است كه در تقدير قاضيه بوده است.

سپس شارح گويد:

بنابراين حذف ضمير مجرورى از مثال جاء الّذىّ انا غلامه جايز نيست يعنى نمى‌توان ضمير مجرورى از « غلامه » را حذف كرد زيرا وصف بآن جرّ نداده است.

و نيز حذف ضمير از مثال: جاء الّذى انا مضروبه يا انا ضاربه امس جايز نمى‌باشد يعنى نمى‌توان ضمير مجرورى از « مضروبه » و « ضاربه » را حذف كرد زيرا وصف در ايندو مثال بمعناى حال يا استقبال نيست.

سپس مصنّف گويد:

و نيز حذف عائدى كه بمثل كلمه‌اى كه موصول را جرّ داده مجرور شده است جايز مى‌باشد.

شارح گويد:

يعنى يكى ديگر از موارد حذف ضمير عائد آنجائى است كه عائد بمثل حرفى كه موصول را جرّ داده مجرور شده باشد.

و مقصود از اينكه گفته شد:

بمثل حرفيكه موصول را جرّ داده مجرور شود اينستكه حرف جارّى كه ضمير را جرّ داده از نظر لفظ و معنا و متعلّق با جارّى كه موصول بآن مجرور شده متّفق و متّحد باشد.