حكمت نامه امام حسين - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٣ - ٢/ ١٤ آموختن حكمت به فرزندان

٢/ ١٤ آموختن حكمت به فرزندان‌

٣٠. معانى الأخبار به نقل از شُرَيح بن هانى: اميرمؤمنان از فرزندش حسن عليه السلام پرسيد: «عقل به چه معناست؟».

حسن عليه السلام گفت: اين كه دلت، آنچه را به آن سپردى، نگه دارد.

پرسيد: «دورانديشى چيست؟».

پاسخ داد: منتظر فرصت باشى و به محض امكان، عمل كنى.

پرسيد: «بزرگوارى يعنى چه؟».

پاسخ داد: تحمّل خسارت‌ها و بنيان نهادن بزرگى‌ها.

پرسيد: «بزرگى چيست؟».

گفت: اجابتِ درخواست كننده و بخشيدن آنچه رسيده است.

پرسيد: «بخل شديد (شُحّ)، يعنى چه؟».

پاسخ داد: [اين كه‌] كم را هم اسراف ببينى و انفاق را تلف.

پرسيد: «رقّت (/ سرقت)، به چه معناست؟».

پاسخ داد: پى‌جويىِ اندك و منع از چيزِ كم.

پرسيد: «تكلّف (به زحمت، چيزى را عهده‌دار شدن)، يعنى چه؟».

گفت: اعتماد به كسى كه تو را ايمن نمى‌كند و توجّه به آنچه به كارَت نمى‌آيد.

پرسيد: «نابخردى (جهل) چه معنايى دارد؟».

پاسخ داد: به شتاب جَستن براى استفاده از فرصت، پيش از فراهم كردن امكانات و خوددارى از پاسخ‌دهى؛ و در بسيارى از جاها، بهترين ياور، سكوت است، هر چند سخنور باشى.

سپس امام على كه درودهاى خدا بر او باد رو به فرزند ديگرش حسين عليه السلام كرد و به او فرمود:

«پسر عزيزم! سروَرى، يعنى چه؟».

پاسخ داد: احسان به خويشان و تحمّل گناه ديگران.

پرسيد: «توانگرى به چه معناست؟».

پاسخ داد: كمىِ آرزوهايت و خشنودى به آنچه كفايتت مى‌كند.

پرسيد: «نادارى (فقر)» يعنى چه؟».

پاسخ داد: طمع [به ديگران‌] و نااميدى شديد.

پرسيد: «پستى، يعنى چه؟».

پاسخ داد: اين كه انسان، خودش را حفظ كند و عائله‌اش را وا سپارد.

پرسيد: «درشتى، يعنى چه؟».

پاسخ داد: دشمنى با فرمان‌روايت، و نيز با كسى كه بر زيان و سود رساندن به تو تواناست.

سپس امام على عليه السلام به حارث اعوَر رو كرد و گفت: اى حارث! اين حكمت‌ها را به فرزندانتان بياموزيد، كه مايه فزونى در عقل و دورانديشى و نظر است».