عذاب مى‌كند، قائل به جبر شده است و آن كه مى‌گويد خداى متعال كار خلقت و روزى را به حجّتهاى خود سپرده، قائل به تفويض گشته و قائل به جبر كافر و قائل به تفويض، مشرك است.

گفتم: اى زاده پيامبر خدا، پس امر ميان دو امر چه؟ فرمود: وجود داشتن راهى (براى مردم) در انجام آنچه فرمان يافته و ترك آنچه از آن نهى شده‌اند.

٤٤٣-- ٢٣. فضل بن سهل در مجلس مأمون از امام رضا عليه السلام پرسيد: اى ابوالحسن، آيا مردم مجبور هستند؟ فرمود: خداوند عادل‌تر از آن است كه مجبور كند و سپس عذاب دهد.

گفت: آيا رها هستند؟ گفت: خداوند حكيم‌تر از آن است كه بنده‌اش را مهمل گذارد و او را به خودش وانهد.

٤٤٤-- ٢٤. در برخى روايت‌هاست كه شخصى از امام رضا عليه السلام پرسيد: اى زاده پيامبر خدا، آيا مى‌گويى: خداوند متعال كارهاى بندگان را در اختيار خود آنان قرار داده است؟ امام فرمود: آنان ناتوان‌تر و حقيرتر از اين هستند. پرسيد: پس آنان را مجبور كرده است؟ فرمود: او عادلتر و بزرگتر از اين است.

گفت: پس نظر شما چيست؟ فرمود: من مى‌گويم، به آنان فرمان داده و نهيشان كرده است و قدرت اجراى امر و نهيش را به آنان داده و ايشان را مختار كرده است و خداى عزيز چنين فرمود: «و بگو عمل كنيد كه به زودى خداوند و پيامبرش عمل شما را مى‌بيند» و خداى سبحان چنين فرمود: «هركس خواهد ايمان آورد و هر كس خواهد كفر ورزد.» و خداى متعال چنين وعده و وعيد داده است. «هر كس همسنگ ذره‌اى كار نيك كند آن را مى‌بيند و هر كس هموزن ذره‌اى كار بد كند آن را مى‌بيند.»

٤٤٥-- ٢٥. مصاحبتت با حاكم، محتاطانه و با دوست، فروتنانه و با دشمن پرهيزكارانه و با توده مردم، خوشرويانه باشد.