و دستگاه خلافت نمِی‌توانست از اِین تشکِیلات پِیچِیده، سر نخِی پِیدا کند؛ مثلاً در شهر مقدّس قم، کسانِی بودند که وجوه شرعِیه را جمع‌‌آورِی مِی‌کردند و آنها را نزد حضرت مِی‌بردند و نِیز از اِیشان جواب سؤالات شرعِیه را مِی‌گرفتند.

در چنِین شراِیط سخت و دشوارِی، علِی بن محمد علِیهما السلام دست از ارشاد و نصرت دِین الهِی برنداشت و مردم را از جهت مادِی و معنوِی حماِیت مِی‌‌کرد؛ به‌‌گونه‌‌اِی که در عصر آن حضرت، مذهب تشِیع در قلمرو اسلامِی گسترش ِیافت و مذهب شِیعه حتِی به مِیان فرماندهان و رجال عباسِی راه ِیافت.[٢٦٩]

[١] از جمله کسانِی که در دربار عباسِی به مذهب شِیعه گروِیده بودند عبارتند از: ١ - ِیحِیِی بن هَرثَمَه، ٢ـ صَقْرِ بن ابِی دُلَف، ٣ـ زَرَافِِی، ٤ـ ابن سِکِّیت.

١) يحيي بن هَرثَمَه از راوِیان علِی بن محمد علِیهما السلام است و دلِیل شِیعه شدن او را دِیدن کراماتِی از علِی بن محمد علِیهما السلام دانسته‌اند (سفِینة البحار، ج٢، ص٥٣٥). او که مأمور جلب علِی بن محمد علِیهما السلام از مدِینه به سامرّاء بود، مِی‌گوِید: وقتِی همراه امام علِیه السلام به بغداد رسِیدم، اسحاق بن ابراهِیم طاهرِی (حاکم بغداد) به من گفت: ِیحِیِی! اِین مرد فرزند رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله است، اگر متوکل را بر قتل او تحرِیک کنِی، با رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله دشمنِی کرده‌اِی! گفتم: من از او جز نِیکِی ندِیدم. اِین داستان، نشان دهنده گسترش تفکر شِیعِی حتِی در بِین مقامات دربارِی عباسِی است.

٢) صَقْرِ بْنِ أَبِي دُلَفَ الْكَرْخِي از اصحاب علِی بن محمد علِیهما السلام است که نص بر امامت حسن بن علِی العسکرِی علِیهما السلام را از آن حضرت رواِیت کرده و همچنِین رواِیتِی از رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله که فرمود: «لَا تُعَادُوا الْأَِیَّامَ؛ با روزها دشمنِی نکنِید» را رواِیت کرده است و شِیخ طوسِی٢ او را از اصحاب امام هادِی٧ شمرده است، (قاموس الرجال، ج٥، ص٥١٣). أبِی دلف مِی‌گوِید: هنگامِی که علِی بن محمد علِیهما السلام را به سامرا آوردند، رفتم تا از حال او جوِیا شوم، زَرَافِِی (دربان متوکل) با دِیدن من دستور داد وارد شوم. پرسِید: براِی چه کارِی آمده‌اِی؟ گفتم: خِیر است! گفت: گوِیا آمده‌اِی تا از حال مولاِی خود خبر بگِیرِی؟ گفتم: مولاِی من کِیست؟ مولاِی←