واژه «حدِیث» صفت مشبهه‌اِی از رِیشه «ح د ث» به معناِی هر چِیز نو و تازه است و «شابٌ حَدَث» و «شابةٌ حَدَثَة»؛ را به پسر و دختر نوسال و جوان مِی‌‌گوِیند.[١] احمد بن فارِس نِیز در «معجم مقاييس اللغة» مِی‌گوِید: «(ح د ث) و له أصلٌ واحدٌ»[٢] ِیک رِیشه دارد و بر چِیزِی که قبلاً نبود و پِیدا شد

→ صحِیفه کامله مشهور به انجِیل اهل بِیت و زبور آل محمد

ابن شهر آشوب در کتاب المناقب چنِین حکاِیت مِی‌کند: «انّ بعض البلغاء بالبصرة ذكرت عنده الصحِیفة الكاملة فقال: خذوا عنِّی حتى أملِی علِیكم مثلها، فأخذ القلم و أطرق رأسه فما رفعه حتِّی مات و لعمرِی لقد رام شططا فنال سخطا»، (رِیاض السالکِین فِی شرح صحِیفة الساجدِین، ج١، ص٥٢ به نقل از المناقب لإبن شهرآشوب، ج٤، ص١٣٧؛ سفِینة البحار، ج‌٥، ص٥٥)؛ در بصره نزد دانشمند زبان‌آورِی سخن از فصاحت صحِیفه كامله به مِیان آمد، او گفت: از من فرا گِیرِید تا بر شما «مانند آن ‌را» املاء كنم و خود نِیز قلم به دست گرفت و سر به زِیر افكند تا بنوِیسد، پس سر بلند نكرد تا مُرد!

[١] کتاب العِین، ج٣، ص١٧٧؛ «و الحدِیث: الجدِید من الأشِیاء».

[٢] اصطلاح «اشتقاق» به دنبال روابط مِیان‌واژگانِی است که به نوعِی با ِیکدِیگر پِیوند آوائِی و معنائِی دارند که در کتاب تأليفات جرجاني در تعرِیف اشتقاق اِین‌طور آمده است: «و الإشتقاق نزع لفظ من آخر بشرط مناسبتهما معنِی و ترکِیباً و مغاِیرتهما فِی الصِیغة و له أقسام ثلاثة: الاول الاشتقاق الصغير و هو أن ِیکون بِین اللفظِین تناسبٌ فِی الحروف و الترتِیب، نحو: ضَرَبَ من الضَرْب؛ الثاني الاشتقاق الکبير و هو أن ِیکون بِین اللفظِین تَنٰاسبٌ فِی اللَفْظ وَ المَعْنِیٰ دُوْن التَرتَِیبِ، نَحوُ: جَبَذَ مِن الجَذْبِ؛ الثالث الاشتقاقُ الأکبُر و هو أن ِیکون بِین اللفظِین تَنٰاسبُ فِی المَخْرَجِ، نحو: نَعَقَ مِنَ النَهقْ». أِیضا ِیقول السِید الشرِیف الجرجانِی فِی حاشِیة العضدِی فِی مبادي اللغوية: «إعلم أنه لابد فِی المشتق - إسماً کان أو فعلاً - من أمور؛ أحدها أن ِیکون له أصل، فإن المشتق فرع مأخوذ من لفظ آخر و لو کان أصلاً فِی الوضع غِیر مأخوذ من غِیره، لم ِیکن مشتقاً و ثانيها أن ِیناسب المشتق الاصل فِی الحروف، إذ الاصالة و الفرعِیة بإعتبار الأخذ، لا تتحققان بدون التناسب بِینهما و المعتبر المناسبة فِی جمِیع الحروف الاصلِیة، فإنّ الاستسباق←