بررسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی - جمعی از شاگردان استاد اشرفی شاهرودی - الصفحة ٣٩ - ج فلسفه حرمت ربا
اهل رباخوارِی است با اين حال ثروتش هم زياد مِیشود علت آن چِیست؟ حضرت فرمود: كدام نابودِی بدتر از يك درهم ربا كه دين انسان را نابود مِیكند. اگر ربا دهنده توبه هم بكند «حق گرفتن زِیادِی را ندارد اگر چه به جهت راکد ماندن اموالش» فقير بشود.
٧.صحِیحه محمد بن سنان: بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ مُوسَِی الرِّضَا علِیه السلام كَتَبَ إِلَيْهِ فِيمَا كَتَبَ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ وَ عِلَّةُ تَحْرِيمِ الرِّبَا لِمَا نَهَِی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنْهُ وَ لِمَا فِيهِ مِنْ فَسَادِ الْأموال لِأَنَّ الْإِنْسَانَ إِذَا اشْتَرَِی الدِّرْهَمَ بِالدِّرْهَمَيْنِ كَانَ ثَمَنُ الدِّرْهَمِ دِرْهَماً وَ ثَمَنُ الْآخَرِ بَاطِلًا فَبَيْعُ الرِّبَا وَ شِرَاؤُهُ وَكْسٌ عَلَِی كُلِّ حَالٍ عَلَِی الْمُشْتَرِي وَ عَلَِی الْبَائِعِ فَحَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَِی الْعِبَادِ الرِّبَا لِعِلَّةِ فَسَادِ الْأموال كَمَا حَظَرَ عَلَِی السَّفِيهِ أَنْ يُدْفَعَ إِلَيْهِ مَالُه لِمَا يُتَخَوَّفُ عَلَيْهِ مِنْ فَسَادِهِ...[١]
علّت تحريم ربا در درجه اوّل نهِی الهِی و در درجه دوّم مفسدهاِی است که در ربا وجود دارد. زيرا اگر فرد يك درهم را در مقابل دو درهم بخرد قيمت يكدرهم همان يكدرهم است و در حقِیقت درهم ديگر را تباه کرده است.پس در معاملات ربوِی معمولا خسارت و ضرر است و به جهت تباهِی اموال خداوند ربا را حرام نموده است همچنان كه منع نموده از اِین كه اموال سفيه يا ديوانه را در اختيار آنان قرار دهند زيرا خوف آن است كه همه را نابود كنند، مگر زمانِی كه به رشد عقلِی برسند.
نکته: مواردِی که در آِیات شرِیفه قرآن و رواِیات ذکر شده حکمتهاِی حرمت رباست نه علت تامه حرمت. لذا نمِیتوان نتِیجه گرفت که اگر قرض گِیرنده مثلا فرد پولدارِی باشد و گرفتن زِیادِی از او ظلم محسوب نشود و ِیا واجد مفاسد دِیگرِی که براِی ربا ذکر شده نباشد منع و حرمتِی ندارد. همانطور که اختلاط المِیاة حکمت براِی نگاه داشتن عده طلاق براِی زن مطلقه ذکر شده و اگر مسأله اختلاط المِیاه به هِیچ عنوان مطرح نباشد. مثلاً زنِی جداِی از همسر خود زندگِی کرده و با همسر خود مباشرتِی نداشته باز هم نگاه داشتن عدّه بر زن واجب خواهد بود.
٦١. [١] ...حَتَِّی يُؤْنَسَ مِنْهُ رُشْدٌ فَلِهَذِهِ الْعِلَّةِ حَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الرِّبَا وَ بَيْعَ الدِّرْهَمِ بِالدِّرْهَمَيْنِ وَ عِلَّةُ تَحْرِيمِ الرِّبَا بَعْدَ الْبَيِّنَةِ لِمَا فِيهِ مِنَ الِاسْتِخْفَافِ بِالْحَرَامِ الْمُحَرَّمِ وَ هِيَ كَبِيرَةٌ بَعْدَ الْبَيَانِ وَ تَحْرِيمِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لَهَا لَمْ يَكُنْ إِلَّا اسْتِخْفَافاً مِنْهُ بِالْمُحَرَّمِ الْحَرَامِ وَ الِاسْتِخْفَافُ بِذَلِكَ دُخُولٌ فِي الْكُفْرِ وَ عِلَّةُ تَحْرِيمِ الرِّبَا بِالنَّسِيئَةِ لِعِلَّةِ ذَهَابِ الْمَعْرُوفِ وَ تَلَفِ الْأموال وَ رَغْبَةِ النَّاسِ فِي الرِّبْحِ وَ تَرْكِهِمُ الْقَرْضَ وَ الْقَرْضُ صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ وَ لِمَا فِي ذَلِكَ مِنَ الْفَسَادِ وَ الظُّلْمِ وَ فَنَاءِ الْأَمْوَالِ.وسائل الشيعة، ج١٨، ص١٢١،حدِیث١١.