بررسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی - جمعی از شاگردان استاد اشرفی شاهرودی - الصفحة ٣٤ - ب تاریخچه ممنوعیت ربا و ادلّه حرمت آن

ب: تارِیخچه ممنوعِیت ربا و ادلّه حرمت آن

در آموزه‌هاِی عهدِین ربا ممنوع بوده است. در تورات حرمت و ممنوعِیت ربا صرِیحاً ذکر شده[١] و در قرآن هم خداوند از حرام‌بودن ربا در تورات خبر داده است.[٢] ِیهودِیان بر اساس آموزه‌هاِی تورات، درِیافت ربا از هم‌کِیشان خود را حرام و از دِیگر ادِیان جائز مِی‌دانند.[٣]

جالب اِین که تفصِیل فوق در بِین فقهاِی امامِیّه هم مطرح است. در رساله آِیة الله سِیستانِی مسأله ٢٨٠٤ آمده است: آنچه در مورد حکم سپرده‌گذارِی و قرض از بانک‌هاِی خصوصِی و دولتِی ذکر شد، مربوط به بانک‌هاِی اسلامِی است. ولِی سپرده‌گذارِی براِی به دست آوردن سود در بانک‌هاِیِی که سرماِیه‌ آنها متعلّق به غِیر مسلمانان است، چه بانک‌ خصوصِی باشد چه دولتِی و چه مشترک؛ جاِیز است. زِیرا گرفتن ربا از آنها جاِیز است. اما قرض گرفتن از آنها، به شرط پرداخت سود، حرام است.

در انجِیل هم از رباخوارِی نهِی شده [٤] و حتِی در حال حاضر در بسِیارِی از کشورهاِی غربِی از جمله أِیالات متحده آمرِیکا؛ قوانِینِی با عنوان ربا وجود دارد که در آن سقف مشخصِی براِی نرخ سود پرداختِی مردم به بانک‌ها مشخص شده و درِیافت ِیا پرداخت بِیش از آن؛ ربا شمرده شده و عمل خلاف قانون محسوب مِی‌شود ولِی نرخ‌هاِی پاِیِین‌تر از آن ربا محسوب نمِی‌شود.

ربا در دِین مسِیحِیت تا عصر رنسانس ممنوع و حرام بود از اِین جهت صرّافِی‌ها و بانک‌ها تا اِین زمان بِیشتر در دست ِیهودِیان بود. اما از آغاز رنسانس مسِیحِیان هم بر اساس تفسِیرهاِی خود از ربا بوسِیله توجِیهات و حِیل فرار از ربا؛ بِین فعالِیّت‌هاِی بانکِی و ربا تفاوت گذاشته و به بانکدارِی مشروعِیت دادند و فعالِیّت‌هاِی بانک‌ها را پذِیرفتند. از اِین زمان بود که بانکدارِی در اروپا و سپس در مجموع کشورهاِی جهان توسعه پِیدا کرد.

٣٩. [١] سفر خروج، ب۲۲، ۲۵.

٤٠. [٢] سوره نساء،آِیه ۱۶۰ و۱۶۱.

٤١. [٣] سفر خروج، ب۲۳، ۲۰.

٤٢. [٤] انجِیل متِی، ب۵ ، ۴۲؛ لوقا، ب۶، ۳۴ و ب۱۹، ۲۲.