بررسی تسهیلات بانکی از منظر فقه اسلامی - جمعی از شاگردان استاد اشرفی شاهرودی - الصفحة ١٣٨ - جهت دوّم دریافت سود بانکی در ضمن عقد مضاربه

جواب استاد اشرفِی مدّ ظلّه‌العالِی

سودِی که بانک مِی‌پردازد به صورت علِی ‌الحساب است و بناست که بعداً عامل سود را محاسبه کرده و به سپرده‌گذار بپردازد و آنچه مقدم شده بر اساس اطمِینان به اصل حصول سود در آِینده است که مِی‌تواند بر اساس تراضِی بِین طرفِین ِیا وکالت داشتن بانک از سرماِیه‌گذار ولو به صورت عقد خارج لازم انجام پذِیرد.

شرط دوّم: اگر خسارتِی بر اصل سرماِیه وارد شود چنانچه عامل ِیعنِی بانک در تلف شدن آن کوتاهِی نکرده باشد ضامن اصل سرماِیه نِیست و خسارت بر عهده سپرده‌گذار است. زِیرا عامل امِین است و طبق قاعده «ما علِی الأمِین الا الِیمِین» نباِید ضامن باشد.

مثلاً اگر بانک فعالِیّت اقتصادِی خود را در ساخت و ساز قرار دهد و اتّفاقا در آن سال رکود اقتصادِی شود و از ساخت و ساز سودِی نبرد و ِیا احِیاناً به جهت رکود بازار و پاِیِین آمدن قِیمت خانه‌ها متضرر شود در اِینجا بانک نباِید ضامن ضرر باشد اِین در حالِی است که در قرارداد مضاربه بانکِی شرط ضمان بانک مِی‌شود با اِین که شرط ضمان مخالف با مقتضاِی عقد مضاربه است و چنِین شرطِی موجب بطلان عقد مِی‌شود.

جواب استاد آِیة الله اشرفِی مدّ ظلّه‌العالِی

اگر فرضاً شرط ضمان در عقد مضاربه صحِیح نباشد مِی‌توان در ضمن عقد لازم خارج ِیعنِی در ضمن معامله مستقل خارج از مضاربه مثل بِیع ِیا اجاره، شرط ضمان نمود تا خسارتِ تلف مال‌المضاربه بر عهده عامل باشد با اِین کار ضمانِ عامل در ضمن عقد مضاربه شرط نشده تا مخالف با مقتضاِی عقد مضاربه باشد بلکه اِین شرط در ضمن عقد خارج لازم دِیگرِی محقّق شده است. راه دِیگر اِین که بعد از عقد مضاربه طرفِین مصالحه بر ضمان عامل کنند به اِین صورت که اگر ضررِی بر سرماِیه وارد شد بر عهده عامل باشد.[١]

١١٧. [١] درس خارج فقه استاد آِیت الله اشرفِی( جلسه ١٢١ ِیکشنبه ٨/٢/٩٨.