لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه - علامه مجلسی - الصفحة ١١٠ - فائده دوازدهم بدان كه علم بهترين عبادات است

و در احاديث صحيحه وارد شده است كه: لا عمل إلا بنيّة يعنى هيچ عملى بى‌نيت عمل نيست و در حكم عدم است. پس لازم است بر طالب علم كه اول تصفيه نيت به رياضات و مجاهدات بكند، و آسان نيست اين معنى بلكه بدون مجاهدات عظيمه حاصل نمى‌گردد. و حقّ سبحانه و تعالى فرموده است كه‌ وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ‌[١] يعنى آن جماعتى كه در راه ما مجاهده مى‌نمايند با نفس و شيطان به رياضيات، هر آينه راههاى خود را به ايشان خواهيم نمود، و به درستى كه حق سبحانه و تعالى با نيكوكارانست، و اين جهاد اكبر است.

چنان كه از حضرت سيّد المرسلين ٦ به روايات معتبره وارد شده است كه فرمودند: كه رجوع كرديم از جهاد اصغر بجهاد اكبر، پرسيدند كه يا رسول اللَّه جهاد اكبر كدام است؟ فرمودند كه جهاد نفس است، و فرمودند: كه دشمن‌ترين دشمنها نفس امّاره است. و حق سبحانه و تعالى فرموده است كه‌ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها[٢] يعنى رستگارى يافت كسى كه تزكيه نفس نمود، و آن را پاك كرد از صفات ذميمه مثل كبر و ريا و عجب و بخل و ساير صفات ذميمه، و زيان كار شد كسى كه نفس خود را در پستى‌ها گذاشت و عيبهاى خود را پوشانيد.

و در احاديث معتبره از حضرات سيد المرسلين و ائمه طاهرين صلوات اللَّه عليهم وارد شده است كه از ايشان پرسيدند كه احسان كدام است؟ فرمودند: كه احسان آنست كه عبادت الهى چنان كنى كه گويا او را مى‌بينى، و اگر تو او را نه بينى او ترا مى‌بيند، پس ظاهر شد كه مجاهده با احسان سبب هدايت راههاى قربست بجناب اقدس الهى، و اعظم راهها اخلاص است در نيّات، و از اين جهت‌

[١] آيه ٦٩- سورة العنكبوت.

[٢] آيه ٩ و ١٠- سورة الشمس.