[پس هركس كه غرق در عالم طبيعت گرديد و آثار آن در او تحقّق يافت به‌طورى كه حركاتش طبق آن صورت پذيرفت و آثار عالم عقلى در او ضعيف گشت [كه به فرموده قرآن‌] «او به زمين [- دنيا] گراييد»[١] و موجود زمينى شده و جزو حيوانات به‌شمار مى‌آيد بلكه از حيوانات نيز گمراه‌تر مى‌گردد؛ چنانچه اين مطلب به‌طور صريح در قرآن ذكر شده است:

«آنان جز مانند ستوران نيستند، بلكه گمراه‌ترند»![٢]]

و من ترّقى إلى العالم العقلى و غلب آثاره على آثار عالميه الطبيعى و الخيالى و كان الحاكم في مملكة وجوده العقل يصير موجودا روحانيا حتّى يتكامل في العقلانية و انكشفت له حقيقته و نفسه و روحه فإذا ترتفع عنه الحجب الظلمانيّة بل النورانيّة أو غالبها بينه و بين معرفة اللّه جلّ جلاله و يتحقّق في حقّه قوله صلّى اللّه عليه و اله: من عرف نفسه ...

[و كسى كه به عالم عقلى صعود نمود و آثار عالم عقلى بر عالم حسى و مثالى او غلبه كرد و حكمران مملكت وجودش عقل شد، آن‌وقت اين شخص يك موجود روحانى مى‌گردد و در راه تكامل عقلانى پيش مى‌رود تا جايى كه حقيقت و نفس و روحش براى او روشن مى‌شود و حالت كشف رخ مى‌دهد و همه حجاب‌هاى ظلمانى بلكه حجاب‌هاى نورانى يا اكثر آنها كه بين او و شناخت خداوند متعال- جلّ جلاله- مانع هستند، برداشته مى‌شود و فرمايش پيامبر صلّى اللّه عليه و اله درباره او تحقّق مى‌يابد: هركس خودش را شناخت، پروردگارش را شناخته است.]

[١] - سوره اعراف( ٧)، ١٧٦.

[٢] - سوره فرقان( ٢٥)، آيه ٤٤.