چهل مجلس (اقبالنامه) - علاء الدوله سمنانى؛ حقیقت، عبد الرفیع - الصفحة ٢٢٧ - بخش دوم متن چهل مجلس شيخ علاء الدوله سمنانى
مىفرمايد: «الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ»[١] در حديث است: «يكاد الفقر، يكون كفرا» و هركس را كه اين فقر صفت[٢] او گردد در هر دو سراى سياهروى باشد. نعوذ باللّه پس «الفقر سواد الوجه فى الدارين»[٣]، در حق او راست باشد.
چه جماعتى اين تأويلها كردهاند و خواستهاند كه مذموم را در كسوت محمود آورند. اما نه. معنى او اينست و به تكلف حاجت نيست. و ديگر آنكه گفته است: (اذا تمّ الفقر فهو اللّه) معنى اين آنست كه: فقر تمام و كامل آن باشد كه من كل الوجوه، از غير مستغنى شوند، و اين از بشر محال است. و استغناء كلى از غير حق جز ذات حق را ثابت نيست. چون صفات حق نيز محتاج ذاتاند به قيام، به فعل و اثر چه رسد.
پس آنكه گفتهاند: (اذا تمّ الفقر فهو اللّه) او نفى كمال و تمامى فقر كرده است. و از آن اين خواسته است كه هرگز اين فقر[٤] را تمامى نيست. نه فقير را خداى گفته است. پس معنى اين سخن اين باشد كه همچنانكه محال است كه فقر[٥] تمام شود و به استغناء حقيقى رسد، چه هرگز ممكن از احتياج خالى نباشد.
در مجلس ديگر فرمود. درويش پرسيد كه آنكه محى الدين اعرابى حق را وجود مطلق گفته، معاقب باشد در قيامت يا نه؟! فرمود كه:
من اين نوع سخنان را قطعا نمىخواهم كه بر زبان رانم. كاشكى
[١] - قرآن سوره ٢( البقره) آيه ٢٦٨
[٢] - در نسخه:( اين فقير صنعت).
[٣] - در نسخه( فى الدين).
[٤] - در نسخه( فقرا).
[٥] - در نسخه( فقرا).