چهل مجلس (اقبالنامه) - علاء الدوله سمنانى؛ حقیقت، عبد الرفیع - الصفحة ١٤٧ - بخش دوم متن چهل مجلس شيخ علاء الدوله سمنانى
مىكنند كه قياس نتوان كرد و بيچارگان نمىدانند كه بزرگى ملك خداى راست، وسعت ملك دل بندگان او را نمىانديشند كه كره خاك كه نود و اند هزار فرسنگ است و ربع مسكون كه بيست و چهار هزار فرسنگ است و درين بيست و چهار هزار فرسنگ پيداست كه چه معمور است و از عمر آن پيداست كه هر پادشاهى را چند ملك است و اين كره خاك كه نود و اند هزار فرسنگ است، افلاك را خود بگذار و جرم آفتاب كه در فلكند قرصى بيش نمىنمايد، سيصد و شصت و چند كره خاك است، به بزرگى قياس كن كه ملك او چند باشد؟! و باز ملك او با شش ملك ديگر در جنب فلك ثابتات كه سماء ذات بروج است همچو گوئيست در صحرائى و فلك ثابتات همچو خشخاش است در دريايى و كرسى و مادونه در جنب عرش همچو حلقهايست در بيابانى افتاده، چنانكه رسول صلى اللّه عليه و سلم ذكر فرموده و اين همه كه ذكر رفت وقت باشد كه بندگان خداى تعالى مشاهده كنند كه در جنب دل او كمتر از دانه خشخاش كه در بيابانى افتاده باشد بلكه خردتر، چه دانه خشخاش در آن بيابان [همه][١] چيز خود فرو گرفته باشد و اين همه در صحراى دل بنده مؤمن. و هيچ چيزى را به خود چيزى مشغول نكنند[٢] و فرو نگيرد «فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ[٣] و اينچنين دل همه راست و حق تعالى اين وسعت را در همه دلها تعبيه كرده است، اما بعضى جهد كردند و در آن صحرا بگشادند و بعضى از آن غافل بماندند و حجاب بر حجاب بيفزود تا چنان شد كه نمىدانند كه[٤] از دل ايشان هيچ راهى به جائى ديگر هست يا نه، آخر غيب و شهادت به بدن او مىرسد از غيب مىرسد، هيچ نمىگويد كه
[١] - ما برافزوديم.
[٢] - نسخه بكنند؛ قياسا برنگاشتيم.
[٣] - قرآن سوره المؤمنون( ٢٣) آيه ١٤
[٤] - در نسخه: نمىداند؛ قياسا برنگاشتيم.