پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٣٦ - ٣ حجة الوداع

دارايى و زنان و فرزندان آن‌ها در جنگ حنين به غنيمت مسلمانان درآمد.

بدين ترتيب، فاطمه عليها السّلام به اتفاق پدر و همسر خويش به مدينه انصار بازگشت و مكه تفرّجگاه دوران كودكى خود و زادگاه خاندان و خويشاوندان را ترك گفت. بانوى بزرگ اسلام دو سال پس از اين مسافرت تاريخى كه از بهترين روزهاى عمر شريفش به‌شمار مى‌آمد، زندگى كرد، زيرا اسلام در اين برهه در كليه نقاط جزيرة العرب گسترش يافته و برترين دين و آيين الهى تلقى مى‌شد.[١]

٣. حجة الوداع‌

آن روزها، با همه خوشى‌ها و شيرينى‌ها و تلخكامى‌هايش سپرى و سال دهم هجرت فرارسيد، نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلم در اين سال، عموم مسلمانان را براى انجام مناسك حج فراخواند و با آنان حجة الوداع انجام داد، و احكام و مناسك حج را به آنان آموخت و در بازگشت، كاروان حاجيان در غدير خم توقف كرد و رسول اكرم عليها السّلام بر فراز منبرى از جهاز شتران قرار گرفت و پس از بيان مقدماتى متعدد، با صداى بلند اعلان كرد:

آن‌كس كه من مولا و صاحب اختيار او بودم، اينك على، مولا و صاحب اختيار اوست، خدايا! دوستدارانش را دوست و دشمنانش را دشمن دار.

و بدين ترتيب، على عليه السّلام را به جانشينى پس از خود منصوب كرد و سپس به مسلمانان فرمان داد با على عليه السّلام بيعت كنند و به عنوان امير مؤمنان به او اداى احترام نمايند و مسلمانان چنين كردند و پس از انجام بيعت، راهى شهر و ديار خود شدند و رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله و سلم به مدينه بازگشت.

با فرارسيدن سال يازدهم هجرى و در روزهاى پايانى ماه صفر، رسول‌

[١] . به سيرة الائمة الاثنى عشر ١/ ١٠٠- ١٠٥ مراجعه شود.