ولايت در قرآن - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١٦٩ - تماميت و كمال عمل

از آنجا كه اصول دين , توحيد و معاد و نبوت است , لذا در اين سه آيه , خداى سبحان درباره عده اى مى فرمايد , آنها آن طور كه بايد خدا را بشناسند نشناخته اند , چون شناخت خدا , شناخت همه اصول دين را به دنبال خواهد داشت .

خلاصه براى انسان ميسر است كه به مقدارى كه مورد تكليف است خداى سبحان را بشناسد . البته تكليف , همانند مكلفين درجاتى دارد . چنين نيست كه همه بايد به همان حد ضعيف اكتفا كنند . بلكه هر كس به هر اندازه كه برايش ميسر است , مكلف است , يا به عنوان تكليف وجوبى , و يا استحبابى .

تماميت و كمال عمل

در بعد عمل نيز , انسان مى تواند آن طور كه بايد , خداى سبحان را عبادت كند , كه در اين صورت قلبش به حب خدا( متيم) خواهد شد .

متيم يعنى لبريز بودن محبت , كه مايه خضوع محبت و فروتنى او در برابر محبت محبوب مى شود , و اين مقام براى همگان مقدور است , چون همه ترغيب شده اند كه اين مرتبت را از خداى سبحان مسألت كنند .

در دعاى كميل آمده است( : واجعل . . . قلبى بحبك متيما) يا در دعاى ابوحمزه ثمالى آمده( : اللهم انى أسألك أن تملا قلبى حبا لك) . مفاد اين گونه دعاها اين است كه قلبم از لحاظ محبت حق , صمد باشد . زيرا اگر قلب , در محبت صمد بود , هم در معرفت مظهر