ولايت در قرآن - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٢٦ - ظهور و تجلى ولايت الهى

جهان براساس توحيد افعالى مظهر , و به تعبير ظريف قرآن كريم , آيت حق است . آيت و علامت , چيزى از خود ندارد . زيرا اگر در خصوصيتى از خصوصيات از خود چيزى داشته باشد , در آن خصوصيت , ديگر آيت و علامت نبوده , بلكه حجاب خواهد بود , و حال آن كه عالم در همه شؤون خود آيت الهى است , و چيزى در جهان يافت نمى شود كه در جهتى از جهات , حجاب بوده و مرآت حق نباشد .

البته همانطور كه قبلا نيز گذشت منظور از مرآت آن نيست كه عرف آن را آينه مى داند . آنچه را كه عرف آينه مى داند , شيشه و جيوه اى است كه به كميت و كيفيتى معين , و به شكل و اندازه اى مشخص ساخته شده باشد . در حالى كه اين جرم و جسم , آينه بالقوة است . آينه بالفعل كه آينه حقيقى است , همان صورت مرآتيه اى است كه صاحب صورت را نشان مى دهد . صورت مرآتيه همانند سراب واقعيتى جز ارائه ندارد , با اين تفاوت كه سراب دروغ مى نمايد , و مرآت راست و درست نشان مى دهد .

از آنچه كه درباره تجلى و ظهور خداوند سبحان در مجالى خلقت بيان شد , معلوم مى شود تمام مباحثى كه در كتابهاى عقلى , براى تبيين نظام على و معلولى مطرح مى شود , جهت سهولت در تعليم و تعلم است و تنها ناظر به مقام اثبات مى باشد نه مقام ثبوت . چرا كه در اين كتابها , ابتدا از علت هاى عادى بحث را شروع نموده , و در طول آنها به علل غيبى و از آنجا به علة العلل كه مسبب الاسباب است منتهى مى شوند , ليكن چون در الهيات بالمعنى الاخص بحث از علت