آن-اعنى از آنها كه[نه]نبوت بر آن موقوف باشد و نه عقل در آن متردد،هم بعقل-و هم بنقل اثبات توان كرد.و چون اين مقدمه معلوم شد گوئيم:هر چه آن را بدلايل عقلى اثبات توان كرد[خواه بنقل نيز اثبات توان كرد](و)خواه نه (آن را علم اصول دين گويند و هر چيز كه جز بدليل سمعى اثبات نتوان كرد آن را علم)فروع دين خوانند.-و علم اصول چهار قسم است:

[اول]-در معرفت ذات آفريدگار، بدانك تماميت موجودات در وجود محتاج اواند-چه غير او واجب الوجود نيست [و]باقى ممكن الوجوداند،و ممكن در وجود بواجب محتاج شود.

قسم دوم-در(معرفت)صفات او، و آن دو نوع است:نوع اول صفات تنزيه و آن را صفات جلال گويند.چنانك حق را بدان بشناسند-كى او منزه است از آنچه محدث[باشد]يا ممكن،يا جوهر،يا عرض،يا متحيز،با حال در محل،يا متكيف-يا شبيه بچيزى.- لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ .نوع دوم:

صفات كمال و آن را صفات اكرام خوانند (چنانكه فرمود) تَبٰارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلاٰلِ وَ الْإِكْرٰامِ .-و آن صفاتى باشد كه واجب باشد كه ذات حق بدان موصوف باشد،و اين صفات:حياة،و علم،و قدرت،و ارادت،و سمع،و بصر،و كلام،و رحمت، و كرم،مغفرت است-كه در قرآن مجيد،و اخبار نبوى آمده است.

قسم سوم-معرفت افعال-و احوال او،و دقايق مصنوعات،و رقايق مبدعات.

و بدانك هر كس كه وقوف و اطلاع او بر دقايق اسرار مخلوقات بيشتر بود،علم او بكمال قدرت-و حكمت او بيشتر بود- و كاملتر باشد،و هر كه در عجايب-و غرايب،و بدايع صناعى مخلوقات:از آسمان-و زمين،و عرش و كرسى،و طبقات افلاك-و اجرام ثوابت و سيارات، و لطايف مواليد سه‌گانه:از معادن-و نبات-و حيوان،بيشتر نظر كند،وقوف او بدانها بيشتر بود،و همچنين علم او بكمال قدرت و حكمت او بيشتر[و]چون اين معلوم شد گوئيم:تأمل بايد كرد در برگ درخت مثلا-كه در هر يكى:خواه كوچك و خواه بزرگ-رگى رفته باشد از اول برگ تا آخر برگ،و از آن يك رگ شاخها متفرع شده-در يمين- و يسار،و از هر فرعى فرعها متفرع شده هر فرعى از اصل خود كوچك‌تر- تا بجائى رسد كه آن فر[و]ع در چشم نيايد از باريكى و كوچكى.و حكمت در آن رگها آنست كه غذا زين-درخت بر بالا ميرود و بشاخهاء درخت منقسم مى‌شود-از شاخ بشاخ،آنگه ببرگها برسد-و در آن رگها در شود،و در آن برگ شايع گردد-چنانكه هر جزوى از اجزاء برگ-بقدر مصلحت و اندازۀ حاجت-غذاء خود حاصل كند،تا بدان بقا و نماش باشد ذٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ و جون در يك برگ چندين حكمت و صنعت است،ازينجا قياس توان كرد كه در باقى مخلوقات از آسمان-و زمين و ما بينهما:من المعادن و النبات-و الحيوان باشد.

و الانسان،چه حكمتهاء بديع گوناگون باشد.