فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٦٤ - وقوف در عرفات با عامه حسن كاشانى
خروج هلال از محاق مقارن غروب حجاز باشد و چون غروب مناطقى مانند ايران حدود يك ساعت قبل از غروب حجاز است، بنابراين ممكن است هنگام غروب ايران ماه در محاق بوده و يا تازه از محاق خارج شده است؛ به طورى كه نورش كامل نشده باشد و لذا قابل رؤيت نباشد، اما پس از گذشت يك ساعت كه غروب حجاز فرا مىرسد، به كلى از محاق بيرون آمده و نورش كامل شده باشد. نيز احتمال دارد به خوبى استهلال نشده باشد؛ زيرا علم به زمان و مكان دقيق هلال در استهلال بسيار مؤثر است؛ همان طور كه احتمال دارد مانعى از رؤيت در اين مناطق بوده باشد.
٢. در جايى كه آنها دو روز زودتر از زمانى كه در مناطق ما هلال رؤيت شده، اول ماه را اعلام كنند. در اين صورت اگر حتى در شب دوم آنها آسمان ما ابرى بوده باشد و يا استهلال ممكن نباشد و يا به خوبى استهلال نكرده باشيم، نمىتوان علم به خطاى آنها داشت؛ زيرا ممكن است بنا بر توجيهى كه گذشت، در شب اول آنها هلال براى ما قابل رؤيت نبوده و در شب دوم هم امكان استهلال نداشته است و يا با وجود مهارت كافى و در شرايط نبودن هيچ مانعى، استهلال نكردهايم. اما اگر در هر دو شب، آسمان ما صاف و بدون ابر بوده و عدهاى از متخصصان با مهارت كافى ، براى استهلال با دقت به منازل هلال از جهت زمان و مكان در مناطق گوناگون رفته باشند و هلال را رؤيت نكرده باشند، ممكن است گفته شود علم به خلاف حاصل مىشود؛ چون توجيهى كه در صورت قبل گفتيم، اينجا جارى نيست؛ زيرا بر فرض كه تولد هلال در شب اول مقارن غروب آنها باشد، اما اين دليل بر يك روز اختلاف مىشود؛ زيرا در شب دوم كه حدود ٢٤ ساعت از تولد هلال گذشته، بايد قابل رؤيت باشد و مفروض آن است كه در شب دوم هم با دقت كافى استهلال شده، ولى هلال رؤيت نشده است.
ولى بايد توجه داشت كه تولد هلال به معنى انعكاس نور خورشيد از راه جرم