حمله كرد و گاز گرفت، نمى‌گوييم از گاز گرفتن آن خوف داريم، كه البته اين ، مطلبى روشن است . بنا بر اين نماز خوف با كيفيتى كه در آيه بعد آمده ، نماز در ميدان جنگ نيست بلكه نمازى است كه مسلمانان در حال خوف از شبيخون مى‌خوانند، ولى در هنگام جنگ تنها آن مقدار از نماز واجب است كه براى پيكارگران ممكن باشد .

فقره چهارم

{وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُم الصَّلاَةَ }

اقامه يك چيز ـ كه متلبس كردن آن به قيام است ـ با آوردن آن چيز ، به نحو مقرّر و به صورت تامّ الأجزاء و الشرايط ، متحقق مى‌شود و در مقابل، قصر آن چيز است . راغب در مفردات گفته است:

«اقامه يك چيز ادا كردن حق آن چيز است ... و خداوند آن گاه كه به نماز امر يا آن را ستايش كرده، جز با لفظ اقامه ، امر يا ستايش نكرده است ، تا يادآورى كند كه مقصود از نماز، ادا كردن شرايط آن است، نه فقط انجام دادن صورت آن؛ مانند «أقيموا الصلاة» كه در مواضع چندى آمده است».

فرهنگستان زبان عربى مصر هم به اين معنا در «معجم الفاظ القرآن» تصريح كرده است : «اقام الصلاة : آن را كامل ادا كرد» (٢٣)اين معنا از مقابله جمله {أَنْ تَقْصُرُوا مِنْ الصَّلاَةِ إِنْ خِفْتُمْ } با جمله {فَإِذَا اطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاَةَ } نيز به دست مى‌آيد؛ زيرا همان طور كه «خوف» و «اطمينان» متقابل‌اند، «قصر از نماز» و «اقامه نماز» هم متقابل‌اند .

«ال» الصلاة در «فأقمت لهم الصلاة» براى عهد ذكرى است؛ زيرا اين همان نمازى است كه در آيه قبلى آمده است ، يا براى عهد ذهنى است ، كه البته مراد از نماز در هر دو صورت يكى است كه نماز روزانه باشد .

(٢٣) ج٢، ص٤٢٢، ماده «قوم».