مناطق جنوبى تر از حجاز واقع شده‌اند، و يا - بنا بر عدم اشتراط وحدت افق - در جميع كره زمين، يا مناطقى كه در شب با حجاز مشترك‌اند هلال قابل رؤيت نبوده است، به عبارت ديگر در هيچ نقطه‌اى از كره قابل رؤيت نبوده است. اين كافى نيست كه در اين مناطق هلال رؤيت نشده باشد، بلكه فقط قابليت رؤيت در اين مناطق، احتمال مطابقت حكم آنها با واقع را محرز مى‌كند، و اثبات چنين امرى بسيار دشوار و شايد بتوان گفت با توجه به شرايط موجود، تحقق‌ناپذير است .

نتيجه بحث

بنابر رأى مختار، متابعت از قول عامه در ابتداى ماه هميشه مجزى بلكه در بعضى از فروض لازم است، چه علم به خلاف باشد، چه نباشد، چه حكم آنها از روى موازين باشد و چه نباشد. و بنابر نظر كسانى كه مى‌گويند فقط در فرض احتمال مطابقت مى‌توان به قول آنها عمل كرد، غالباً بلكه دائماً در اين زمان‌ها علم به خلاف حاصل نمى‌شود. از اين رو، هيچ مشكلى در پيروى از رأى آنها در اثبات اول ماه ذى الحجه نيست و صرف اختلاف يك يا دو روز، دليل بر علم به خلاف نيست .

فهرست منابع و مآخذ

١. قرآن كريم.

٢. اختيار معرفة الرجال، معروف به رجال كشى، شيخ طوسى، (م ٤٦٠)، تحقيق: حسن مصطفوى.

٣. الاستبصار، شيخ طوسى، (م ٤٦٠)، تحقيق سيد حسن موسوى خرسان، انتشارات دار الكتب الاسلامية، تهران.

٤. امالى، شيخ صدوق، (م ٣٨١، تحقيق: مؤسسة البعثة، قم.

٥. بحار الأنوار، علامه مجلسى، (م ١١١١)، انتشارات مؤسسة الوفاء، بيروت .

٦. بصائر الدرجات، محمد بن الحسن الصفار، (م ٢٩٠)، انتشارات اعلمى، تهران.