فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣١ - وقوف در عرفات با عامه حسن كاشانى

ملاك تقيه بر ملاك صوم و افطار. بنابراين فرض اين حديث، فقط دليل بر رفع عقوبت است، نه اثبات صحت و اجزا.

به فرض اثبات صحت و اجزا، تعدى از مورد روايت به عرفه و اضحى مردود است.

نتيجه بحث

اين حديث از جهت سند موثق است و از جهت دلالت، فقط دليل بر رفع مواخذه در متابعت از عامه در فطر و صوم است، و دليل بر اجزا و صحت نيست .

روايت سوم

محمد بن علي بن الحسين بإسناده عن العيص بن القاسم انّه سأل أبا عبداللّه‌(ع) عن الهلال إذا رآه القوم جميعاً فاتفقوا انه لليلتين، أيجوز ذلك؟ قال: نعم (٢٧)؛ صدوق به سند خودش از عيص بن قاسم نقل كرده كه گفت: از امام صادق (ع) در مورد زمانى كه همگى مردم هلال را ببينند و اتفاق نظر داشته باشند كه هلال شب دوم است سؤال كردم ؛ آيا چنين كارى رواست؟ فرمود: آرى.

سند حديث

سند اين حديث صحيح است و تمامى رجال آن عادل هستند.

دلالت حديث

در جمله «فاتفقوا انه لليلتين» دو احتمال وجود دارد:

احتمال اول اينكه عامه در شب اول هلال را مشاهده نكرده اند و در شب دوم به جهت وجود قرائن از قبيل مطوّق بودن هلال يا طول مكث هلال درافق، اتفاق نظر پيدا كرده اند كه شب دوم ماه است.

احتمال دوم اينكه آنها در همان شب اول، طبق موازين خود حكم به تولد هلال كرده اند، ولى چون برخورد ما با آنها در شب دوم بوده و آن هنگام كه از رأى