معتبرة عبد الحميد الأزدي، قال: قلت لأبي عبد اللّه‌(ع): أكون في الجبل في القرية التي فيها خمسمائة من الناس؟ فقال: إذا كان كذلك فصم لصيامهم وافطر لفطرهم (٢٥)؛

در معتبره عبدالحميد ازدى آمده است كه گفت به امام صادق (ع) گفتم: من در منطقه كوهستانى در روستايى زندگى مى‌كنم كه در آن پانصد نفر از مردم (عامه) هستند، فرمود: اگر چنين است پس با روزه آنها روزه بگير و با افطار آنها افطار كن.

سند روايت

عبد الحميد در اين سند، يا عبد الحميد خفاف است كه نجاشى در شرح حال برادرش حسين بن علا گفته كه او «وجوه» است، ويا عبد الحميد سمين كه نجاشى او را توثيق كرده است. بله، شخص ديگرى به نام عبد الحميد مسلم موجود است، ولى روايات او آن قدر اندك است كه هنگام اطلاق، به او منصرف نمى‌شود.

دلالت روايت

در ابتدا ممكن است احتمال داده شود كه اين حديث بيان كننده اين است كه شهرت از امارات معتبر براى اثبات اول ماه است. وجه اين احتمال اين است كه امام(ع) به عنوان قضيه شرطى فرمود: اگر پانصد نفر در آن قريه هستند، مى‌توانى قول آنها را بگيرى. مفهوم اين قضيه اين است كه در غير اين صورت، عمل به حكم آنها جايز نيست و اطلاق مفهوم دليل بر آن است كه حتى اگر حكمِ حاكمِ عامه هم بود، نمى‌توان به آن عمل كرد. بنابر اين ملاك در اعتبار قول عامه، كثرت افراد آنها و شهرت خواهد بود. در اين فرض، اماريت مربوط به شهرت است، نه حكم حاكم عامه؛ بنا بر اين حديث مذكور از محل بحث خارج مى‌شود.

(٢٥) همان، ج١٠، كتاب الصوم، أبواب أحكام شهر رمضان، باب١٢، ح٣.