٤. روايتى كه شيعه و سنى از پيامبر اكرم(ص) نقل كرده و به حديث «رفع قلم» مشهور است. ابن ادريس در مورد اين روايت مى‌گويد: اين روايت بين همه فقها اعم از شيعه و سنى اجماعى است و عبارت است از:

«إنّ القلم يرفع عن ثلاثة : عن الصبي حتى يحتلم وعن المجنون حتى يفيق وعن النائم حتى يستيقظ ؛ تكليف از سه دسته برداشته شده است ؛ از كودك تا زمانى كه به سن احتلام برسد و از ديوانه تا زمانى كه بهبود يابد و از شخص خواب تا زمانى كه بيدار شود.» (٥١)

نكته : خروج منى علامت بلوغ است و منظور، خروج منى از مجراى خاص است، در خواب يا بيدارى. تعبير احتلام ـ خواب ديدن ـ كه در برخى روايات آمده است، آسيبى به اين معنا نمى‌رساند؛ زيرا قطع داريم كه ديدن در خواب خصوصيتى ندارد، چه بسا رؤيايى كه بدون خروج منى يا خارج شدن منى بدون خواب ديدن محقق مى‌شود. پس آنچه ملاك و معيار حكم است خروج منى است، نه احتلام. آيه {حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ } (٥٢)نيز به همين حقيقت اشاره دارد، ممكن است كسى به سن نكاح برسد و ازدواج بكند و فرزند دارهم شود، بدون اينكه در خواب محتلم شده باشد .

(٥٠) همان ، باب ٤٤ از ابواب وصايا ، ح ٨ : عن أبي عبد الله (ع): سأله أبي وأنا حاضر عن قول الله تعالى : حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ ؟ قال : «الاحتلام»
(٥١) همان، ج١ ، باب ٤ از ابواب مقدمة العبادات ، ح ١١ .
(٥٢) نساء، آيه ٦ .