فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٩ - اهليت حقوقى ، شناسايى سن بلوغ و تأثير آن در تكليف (١) شیخ حسن جواهرى
اين روايت به طور مسند از امام صادق(ع) در تفسير صافى نقل شده است. (٤٢)
اين نشانه ـ روييدن موى ـ به عنوان يكى از علامت هاى طبيعى براى كامل شدن درك و فهم و خروج از حد كودكى، پذيرفته شده است، اگر چه روايات آن نزد فقهاى اماميه ضعيف باشد. ممكن است در مورد اعتبار اين نشانه ها براى زن ها اشكال شود؛ زيرا رواياتى كه به عنوان مستند قرار گرفته است فقط در مورد مردان مىباشد، درحالى كه فقها آن را به عنوان نشانه بلوغ مرد و زن دانستهاند. شايد دليل، آن باشد كه روييدن موى يك نشانه طبيعى است كه شارع آن را براى كشف بلوغ انسان، معتبر دانسته و در اين زمينه تفاوتى بين زن و مرد نيست. شايد هم دليل آنكه در روايات به روييدن موى براى زنان به عنوان نشانه بلوغ اشاره نشده است آن باشد كه معمولاً روييدن موى در زنان، چند سال بعد از ٩ سالگى آغاز مىشود، در حالى كه بر اساس نظر فقهاى اماميه دختران در سن ٩ سالگى به بلوغ مىرسند، لذا به ذكر اين نشانه به عنوان يكى از علايم بلوغ آنان نيازى نيست.
نشانه دوم: روييدن موى بر گونه ها و پشت لب:
اين نشانه مخصوص مردان است. فقهاى اماميه به دليل برخى روايات، روييدن مو بر گونهها و پشت لب را نشانه بلوغ پسران مىدانند. روايت حمزة بن عمران از امام باقر(ع) از جمله رواياتى است كه به آن استناد شده است:
«تصرفات پسربچه در خريد و فروش جايز نيست و او از كودكى خارج نمىشود مگر با رسيدن به سن ١٥ سالگى، يا احتلام، يا ريش در آوردن، يا روييدن موى بر عانه ». (٤٣)
همچنين بر اساس خبر يزيد كناسى:
«پسربچه اى كه پدرش او را همسر داده لكن هنوز به بلوغ نرسيده است،
(٤٢) تفسير الصافى الفيض الكاشانى، ج١، ص ٤٢٣ .
(٤٣) وسائل الشيعة ،ج١ ، باب ٤ از ابواب مقدمة العبادات ، ح ٢ .