فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٣ - عيوب موجب فسخ نكاح آیت الله رضا استادى
هرگاه شوهر پس از ازدواج از پرداخت نفقه عاجز شود، آيا زوجه به سبب آن مسلّط بر فسخ ازدواج خواهد بود؟ هر چند مصنف مىگويد در اين موضوع دو روايت وجود دارد، ولى آن كه در عمل مشهورتر است لكن اشهر اين است كه زوجه حق فسخ ندارد، نه خودش و نه از سوى حاكم... در كشف اللثام مىگويد: برخى گفتهاند حاكم مىتواند آن را فسخ كند و اين قول قوى است، و اگر حاكم نباشد، خودش فسخ مىكند، به دليل قول خداوند: «فامساكٌ بمعروفٍ أو تسريحٌ بإحسانٍ؛ مرد بايد يا به معروف با همسرش زندگى كند و يا به نيكى از او جدا شود» ، نگه داشتن زن بدون نفقه امساك به معروف نيست، نيز به دليل وجود ضرر و حرج و صحيحه ابى بصير.
استدلال كشف اللثام مخدوش است؛ زيرا نگهدارى همسر بدون نفقه در فرض اعسار شوهر، از مصاديق امساك غير معروف نيست. (٢٦)
در مختلف آمده است:
... براى دفع ضرر و دفع مشقتى كه به واسطه فقر مرد و نياز زن به نفقه متوجه زن مىشود و امكان ازدواج با ديگرى را نيز ندارد، حق خيار ـ فسخ نكاح ـ را براى او استثنا كرديم. اگر خيار فسخ براى وى قرار داده نشود، از بزرگترين مصاديق ضرر بر اوست و ضرر به اجماع نفى شده است....
ابن جنيد نيز در فرضى كه اعسار پس از ازدواج ايجاد شود، قائل به خيار فسخ براى زوجه شده است، به دليل روايت امام صادق (ع) و نيز به دليل مشتمل بودن آن بر ضرر؛ چون همسرش نمىتواند به او نفقه دهد و اگر براى او خيار فسخ قرار داده نشود، موجب حرج خواهد بود كه به اجماع منتفى است. (٢٧)
(٢٦) همان، ص١٠٥.
(٢٧) مختلف الشيعه، ج٧، ص٣٢٦.