فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٧ - رؤيت هلال و ثبوت ماه
«إنّما عليك مشرقك و مغربك و ليس على الناس أن يبحثوا» (٤٩) . اما چنين قيدى در روايات روزه نيامده و فقط عكس آن آمده و امر شده است كه روزه يوم الشك، اگر بعدها ثابت شود كه هلال در شهر ديگرى رؤيت شده بود، قضا شود. بنابر اين، اگر رؤيت در شهر مكلّف، شرط بود، چگونه در همه رواياتى كه به ما رسيده است، نسبت به اين شرط، سكوت شده و اشارهاى به آن نشده است؟
برخى خواستهاند به همين جملهاى كه در باره مواقيت نماز آمده است، در باب روزه نيز استناد كنند؛ با اين ادّعا كه «مشرق ومغرب» دراين جمله، اعم از مشرق و مغرب خورشيد وماه است، اما بى پايگى اين ادّعا آشكار است؛ زيرا
اوّلاً، عنوان مشرق و مغرب، با هلال تناسبى ندارد. به طلوع هلال گفته نمىشود«مشرق هلال» و به افول هلال گفته نمىشود «مغرب هلال». عنوان مشرق و مغرب، فقط مختصّ طلوع و غروب خورشيد است.
ثانياً، عبارت «انما عليك مشرقك و مغربك» در روايت زيد شحّام و در پاسخ سؤال از مواقيت نماز آمده است. اصل روايت چنين است:
قال: صعدت مرة جبل أبي قبيس و الناس يصلّون المغرب فرأيت الشمس لم تغب إنّما توارت خلف الجبل عن الناس، فلقيت أبا عبداللّه (ع) فأخبرته بذلك. فقال لي:
زيد شحّام مىگويد: يك بار از كوه ابوقبيس بالا رفته بودم، مردم نماز مغرب را مىخواندند، ديدم خورشيد غروب نكرده است و فقط پشت كوه، از چشم مردم پنهان مانده است. به امام صادق (ع) بر خوردم و ماجرا را به او گفتم. به من فرمود:
(٤٩) «تو فقط ملتزم به مشرق و مغرب خود باش، بر مردم لازم نيست [
(٥٠) همان، كتاب الصلاة، ج٤،باب ٢٠ از ابواب «المواقيت الصلاة، حديث ٢.