على بن جعفر از برادرش موسى بن جعفر (ع) پرسيد: مردى در ماه رمضان، هلال را به تنهايى مى‌بيند و كسى غير از او آن را نمى‌بيند، آيا مى‌تواند روزه بگيرد؟ امام فرمود: اگر شك ندارد، بايد افطار كند؛ و گرنه با مردم روزه بگيرد.

ظاهر نقل دوم، سؤال از هلال ماه شوال است. شايد اين دو نقل، دو روايت مستقل باشند. اگر چه با توجه به وحدت فقرات هردو، بعيد به نظر مى‌رسد كه دو روايت مستقل باشند.

در هر حال، مضمون هر دو، يكى است و آن اينكه اگر كسى به تنهايى هلال را مى‌بيند و غير از او كسى آن را نمى‌بيند، هرگاه شك نداشته و به رؤيت خود يقين داشته باشد، ترتّب آثار ماه جديد بر او واجب است. تعبير «يرى الهلال وحده و لايبصره غيره» ظهور در ديد انفرادى اين شخص دارد؛ بدين معنا كه تنها اين شخص، هلال را مى‌بيند و كسى غير از او آن را نمى‌بيند؛ نه اينكه كسى غير از او هلال را نديده است.

بنابر اين، روايت ياد شده ـ ولو با اطلاق خود ـ دلالت دارد كه اين شخص، حتى با اين فرض كه چنين ديدى براى ديگر مردم ممكن نباشد ـ مثلاً چشم او ديد غير متعارف داشته باشد ـ نيز همين حكم را دارد كه در روايت آمده است. از اين رو، مشروط كردن بينايى و رؤيت به ديدن با چشم متعارف و عادى، وجهى ندارد. «واللّه الهادي للصواب».

(٥٧) همان.