شروح، حواشى و ترجمه‌هاى كتابهاى درسى حوزه، در روزگار ما فراوان شده و برخى از آنها محض تكرار مكررات و مصداق بارز تباه كردن عمر پديد آورنده و اتلاف موادّ چاپ و گاهى همراه با غلطهاى فاحش و با نثر غير اديبانه و بدآموز است. مثلاً:

الف) شيخ انصارى در بيع مكاسب گويد: «وحكي عن الشهيد (رحمه الله) في حواشيه أنّه جوّز البيع بكلّ لفظ دلّ عليه، مثل «سلّمت إليك» و «عاوضتك». و حكاه في المسالك عن بعض مشايخه المعاصرين». (١)

در يكى از شروح فارسى مكاسب، در بيان اين عبارت، مى‌خوانيم:

از حواشى شهيد ثانى (ره) بر ارشاد مفيد (ره) چنين حكايت شده كه او انعقاد بيع را با هر لفظى كه بر آن دلالت كند، جايز دانسته است... شهيد ثانى اين مطلب را از بعضى مشايخ خود كه با ايشان معاصر بوده‌اند در مسالك حكايت فرموده‌اند.

در صورتى كه اوّلاً: ارشاد شيخ مفيد، كتابى تاريخى است، نه فقهى، و طبعاً سنخيتى با اين گونه مطالب فقهى‌ندارد تا به تَبَع آن، در حاشيه‌اش سخنى فقهى به ميان آيد، بلكه ارشاد علاّمه، كتابى فقهى است و نام كاملش

(١) مكاسب، ج ٣، ص ١٢١، چاپ كنگرهء شيخ انصارى. نيز ر.ك: سخن شهيد ثانى در مسالك الأفهام، ج ٣، ص ١٤٧.