گذشته، از قبيل نسبت ميان «لايكرم الرجل اِلاّ إذا كان عالماً» و «لايكرم الرجل اِلاّ إذا كان فقيهاً» است. وجهى ندار كه جمله دوم را صرفاً از آن رو كه يكى از افراد جمله نخست است، مخصّص آن بدانيم؛ چرا كه هر دو جمله، مثبت است و ميان دو جمله مثبت، تنافى وجود ندارد. فقط اطلاق استثنا در جمله نخست، با اطلاق مستثنى منه، در جمله دوم به نحو عموم و خصوص من وجه، تعارض دارد و اطلاق مستثنى منه مخصّص استثنا نيست، بلكه جمع عرفى بر عكس آن است. عرف، اطلاق استثنا در دليل اعم را مخصّص مستثنى منه در دليل دوم قرار مى‌دهد. ذكر عنوان اخص در استثناى جمله دوم، از باب افضليت يا اولويت است. حمل عنوان «صوم بلد آخر» در آن روايات، بر اراده همه شهرها، حمل عرفى نيست، بلكه در حكم الغاى آن عنوان است.

بر فرض تعارض اين روايت با روايات گذشته و تساقط هردو، با زهم نتيجه آن، بر خلاف آنچه مستشكل پنداشته است، اثبات قول مشهور نيست؛ زيرا پيش از اين، بيان شد كه روايات «صم للرؤية و أفطر للروية» دلالت بر قول مشهور ندارد تا بعد از تساقط اين روايات، آنها را مرجع فوقانى براى اثبات قول مشهور بدانيم، بلكه لفظ رؤيت در روايات «صم للرؤية و أفطر للرؤية» يا مطلق است و شامل رؤيت در شهر ديگر نيز مى‌شود و بنابر اين، دليل قول استاد خواهد بود، يا لفظ رؤيت، از اين حيث، ساكت است و هيچ يك از دو قول را نمى‌توان از آن استفاده كرد. در حالى كه از روايات عامّ ديگرى ـ روايات بيّنه ـ مى‌توان قول استاد را استفاده كرد. بنابر اين، در صورت تساقط نيز، مرجع فوقانى ـ روايات بيّنه ـ موافق قول استاد است، نه قول مشهور.

روايت چهارم: اين روايت را صاحب وسائل الشيعه به نقل از شيخ صدوق در الفقيه با اسناد معتبر او از سماعه آورده است:

إنّه سأل أبا عبداللّه (ع) عن اليوم في شهر رمضان يختلف فيه؟ قال: إذا اجتمع أهل مصر على صيامه للرؤية فاقضه إذا كان أهل المصر خمسمئة انسان؛ (٤١)

(٤١) وسائل الشيعه، كتاب الصوم، باب ١٢ از ابواب احكام شهر رمضان، حديث ٦.