فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٣ - رؤيت هلال و ثبوت ماه
گروهى از اهل حساب [منجّمان] نزد ما هستند و مىگويند هلال در همين شب در مصر و آفريقا و اندلس ديده مىشود. آيا سخن منجّمان در اين باره جايز است و بر اساس آن، حكم شهرهاى مختلف، متفاوت مىشود و روزه آنان خلاف روزه ما و فطر آنان خلاف فطر ما خواهد بود؟
امام (ع) در پاسخ نوشتند: هرگز با شك، روزه مگير ؛ با رؤيت، افطار كن و با رؤيت، روزه بگير.
بعضى از بزرگان، مانند سيّد ابو تراب خوانسارى در كتاب
مرحوم خوانسارى مىنويسد:
نهى از روزه به سبب آن بوده كه راوى در قول منجّمان شك داشته است و تقريباً صراحت دارد در اينكه اگر راوى به رؤيت هلال در آن شهرها يقين داشت، حكم او حكم آنان بود؛ درحالى كه آن شهرها نسبت به راوى، از شهرهاى دور بود. ظاهر سؤال، آن است كه طبق محاسبات منجّمان نيز فقط در آن شهرها رؤيت هلال ممكن بود، نه در شهر راوى. احتمال آنكه مراد روايت اين باشد كه رؤيت در آن شهرها موجب شك در امكان رؤيت در شهر راوى شده است و از اين رو امام (ع) خطاب به او فرمود: چون شك دارى، روزه مگير و در نتيجه، روايت، دلالت دارد كه فقط رؤيت در شهر مكلّف معتبر است، بسيار خلاف ظاهر است. اگر مراد روايت اين بود، به صراحت مىفرمود: «با رؤيت در شهر خود، روزه بگير» و در مقابل عمل به سخن منجّمان و ديگر امور ظنى، به طور مطلق نمىفرمود: «با رؤيت، روزه بگير». علاوه بر اين، با فرض صاف بودن آسمان و رؤيت نكردن هيچ يك از مردم و عدم امكان رؤيت آن طبق محاسبة منجّمان، فرض شك در امكان رؤيت در شهر راوى، بعيد است. پس شك فقط در رؤيت هلال در آن شهرها بوده كه طبق محاسبه منجّمان، امكان رؤيت در آنها وجود داشته است . (٤٥)
آية اللّه
(٤٥) به نقل از رسالةٌ حول مسألة رؤية الهلال، ص ١٧١.