دهد و اين مشكلات را حل كند، در حالى كه دين اسلام به عنوان تنها نظام و براساس اعطاى ره توشه و سرمايهء معنوى از نقطه نظر تواناييهاى روحى و ملكات فاضله و اخلاق والا، از آنچنان توانايى و قدرتى برخوردار است كه بتواند مشكلات پيچيده در حوزه‌هاى مختلف زندگى انسان را حل كرده، راهكارهايى ارائه دهد.

اسلام بين انگيزه‌هاى ذاتى و كششهاى طبيعى و گرايشهاى شخصى از يك سو و مصالح كلان انسان از سوى ديگر، رابطه بر قرار مى‌سازد، مصالح كلان، همان عدالت اجتماعى است كه اسلام به آن اهتمام ورزيده است. اسلام، تنها وسيله و عامل حلّ تناقضات بين انگيزه‌هاى ذاتى به منظور تأمين مصالح شخصى و انگيزه‌هاى نوعى به منظور تأمين مصالح نوعى است. اسلام، انسان را مجهز به تواناييهاى غريزه دين و انگيزه‌هاى دينى مى‌كند و بدين وسيله، مصالح كلان جامعهء انسانى با كششهاى طبيعى و انگيزه‌هاى ذاتى، هماهنگ مى‌شود و اين است معناى اين جمله كه: دين اسلام، مشكل و مشكلات بزرگ انسان را در روى زمين حل مى‌كند.

به خاطر وجود اين محذور، بسنده كردن مكلّف در مقام انجام وظيفه، فقط به اين بخش اندك از احكام اسلام، ممكن نيست.

اما موضع دوم: اين موضع، اگر چه به خودى خود، موضع خوبى است، اما اتّخاذ چنين موضعى نيز به دليل وجود يكى از اين دو محذور، ممكن نيست:

محذور نخست: براى تمامى مكلّفان، عمل به شيوهء احتياط در همهء جوانب زندگى و روابط با ديگران، امكان‌پذير نيست؛ زيرا عمل به اين شيوه، متوقف بر شناخت موارد احتياط است، و شناخت تمام موارد احتياط، براى همه ميسّر نيست.

محذور دوم: از آنجا كه عمل به اين روش، بيش از حدّ لازم، مكلّف را به وظايف دينى مشغول مى‌سازد ووقت او را مى‌گيرد، گاه نتيجهء معكوس داده، نقض غرض مى‌شود و به ضدّ خود تبديل مى‌گردد؛ چنان كه در علم اصول، اين مطلب را به تفصيل بحث كرده‌ايم .

اما موضع سوم: يعنى اجتهاد و استنباط و آن اينكه مجتهد به منظور تحديد و تعيين