بخصوص فشارهاى اجتماعى را در بر مى‌گيرد. بر اساس اين نگاه جامع، جزا يك واكنش قانونى است كه قدرت حاكم، آن را در برابر كنشهاى اجتماعى انجام مى‌دهد. با اين نگاه مى‌توانيم در تعريف جزا بگوييم: «اثرى است كه مترتّب بر موافقت يامخالفت قاعده قانونى و حقوقى مى‌شود و دولت، واسطه وقوع آن است». پس موافقت قاعده حقوقى و رفتار بر طبق آن، براى شخص، پاداش قانونى در پى دارد و اين پاداش، او را به سمت رفتار سالم و رضايتمندانه مى‌كشاند؛چنانكه در عرصه‌هاى توليد و صدور كالا، عفو از برخى مالياتها براى كسانى كه به طور منظّم و مرتّب ماليات را پرداخت كنند و نظاير آن در عرصه‌هاى ديگر، وضعيت چنين است.

با توجه به اين نكته است كه شريعت اسلامى در تعبير از جزا، بر دو اصطلاح «ثواب» و «عقاب» تأكيد دارد. اين دو تعبير، جزا را به هردو گونه ايجابى و سلبى اش بازتاب مى‌دهد. جزا براساس اين تفسير، داراى ويژگيهاى زير است:

١. دنيوى و اخروى است: با توجه به اين ويژگى، كسى كه در دنيا در برابر قانون، فريبكارى كند و قانون را زير پا نهد، در آخرت، قانون به سراغ او مى‌آيد و اجراى قانون هم در آخرت و در دادگاه الهى، به شيوه‌اى است كه همان كسى كه شاهد رفتار خلاف قانون بوده است، حاكم و داور است: {فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ} . (٨)

٢. مادّى و معنوى است: مادّى بدين معنا كه برجسم يا شخص و يا مال فرد وارد مى‌شود و معنوى نيز بدين معنا كه بر كيان، هويّت و شخصيّت كاملِ انسانىِ او وارد مى‌شود و با آثارى فردى و اجتماعى كه در حال و آينده شخص به جاى مى‌گذارد، دائماً او را در حال كنش و واكنش متقابل با خطاب قانونى قرار مى‌دهد.

٣. نظم و انسجام الهىِ مبتنى بر وحى دارد و با قدرت شرعى حاكم و حكومت دينى ، ابلاغ و اجرا مى‌شود. پس قانون، امرى ثابت است و جزا نيز به لحاظ طبيعت، نوع و اندازه، محدود است.

جزا بااين نگاه جامع و اين ويژگيها، مى‌تواند كمبود و رخنه‌اى را كه در حقوق جزاى كلاسيك، از نظر ضمانت اجراى لازم ديده مى‌شود، جبران كند.

(٨) زلزال/ ٧ ـ ٨.