جاهل مقصّر به منزله عالم به حكم است و عذرش پذيرفته نيست، اما جاهلِ قاصر به دليل مخالفت او با حكم قانون، مستحق كيفر نيست؛ زيرا خطاب قانونىِ لازم الاطاعه، در حقِّ او قطعى و منجّز نشده است.

٣. قاعده حقوقى، همراه با جزا

در مبحث دوم گفتيم كه جزاى قانونى، امرى بيرون از جوهر و ذات قاعده حقوقى است، ولى در عين حال، امروزه از مهم‌ترين راههاى ضمانت احترام و اجراى قانون است كه قدرت حاكم يا همان دولت، با عقاب يا دادن پاداش، آن را در جامعه اجرا مى‌كند. با توجه به اهميت بحث جزا، شايسته است كه افزون بر آنچه از بحث دراين باره گذشت، بحث ويژه‌اى را در باره آن طرح كنيم و به بررسى دو موضوع مهم دراين بحث بپردازيم:

تعريف جزا وويژگيهاى آن

الف) تعريف جزا در دانش حقوق كلاسيك: حقوقدانان معمولاً از كاربرد كلمه «جزا» اثر مترتب بر مخالفت قاعده حقوقى را كه قدرت عمومى يا همان دولت، آن را اعمال مى‌كند، اراده مى‌كنند. براساس اين تفسير، جزا داراى ويژگيهاى زير است:

١. دنيوى است؛ يعنى در دنيا اجرا مى‌شود نه در آخرت.

٢. پديده‌اى است مادى، خارجى و ملموس، نه معنوى كه بر جسم يا مال يا شخصيت فرد مجرم وارد مى‌گردد. اين همان عنصرى است كه مجازات به اين معنا را از انواع مجازاتهاى ديگر كه به صورت توبيخ درونى يا سرزنش جامعه در برابر ناهنجاريهاى اخلاقى و اجتماعى ظاهر مى‌شود، متمايز مى‌سازد.

٣. توسط قدرت حاكم، وضع و تدوين شده، از حيث طبيعت، نوع و اندازه، تحديد مى‌گردد؛ بر عكس جزا در قواعد اخلاق و سنّت.

ب) نگاه جامع به جزا و ويژگيهاى آن، با توجه به دانش جامعه شناسى و شريعت اسلامى:

اگر به مسئله جزا نگاهى جامع و فراگير داشته باشيم، گونه‌هاى مختلف نظم اجتماعى و