در شهرهاى مختلف الافق را نيز در بر مى‌گيرد. اين اطلاق، در حكم واقعى است و بر خلاف آنچه در مطالب پيشين گفته شد، براى جمع ميان حكم ظاهرى و حكم واقعى نيست.

استدلال چهارم: تمسّك به روايات خاصى كه در باره قضاى روزه يوم الشك آمده است؛ براساس اين روايات، هرگاه بعد از يوم الشك، معلوم شود هلال در آن روز در شهر ديگرى رؤيت شده بود، قضاى آن روز واجب است. اين روايات، فراوان است و بايد به تفصيل بررسى شود :

روايت نخست: صحيحه هشام بن حكم از امام صادق (ع) در باره كسى كه بيست و نه روز روزه گرفته است:

قال: إن كانت له بيّنة عادلة على أهل مصر أنّهم صاموا ثلاثين على رؤيته، قضى يوماً؛ (٣٣)

امام صادق (ع) فرمود: اگر بيّنه عادل گواهى دهند كه اهل شهرى با رؤيت هلال، سى روز روزه گرفتند، اين شخص، قضاى يك روز را به جا آورد.

در مستند العروه در توضيح دلالت اين صحيحه آمده است:

اين روايت، به مقتضاى اطلاق آن، به وضوح، دلالت دارد كه رؤيت هلال در يك شهر، براى ساير شهرها كافى است؛ هر چند هلال در آن شهرها رؤيت نشده باشد و هيچ مانعى هم در آسمان نبوده باشد.

رؤيت در اين روايت، مقيّد به وحدت افق نشده است؛ با آنكه افق شهرها حتى در ممالك كوچك، مثل عراق هم مختلف است و افق شمال با جنوب و شرق با غرب آن اختلاف فاحش دارد. بر اين اساس، عدم تقييد رؤيت به وحدت افق، با آنكه اختلاف افق شهرها مسلّم بوده و امام (ع) نيز در مقام بيان بوده است، طبعاً كاشف از اطلاق روايت است. (٣٤)

(٣٣) همان، باب ٥ از ابواب احكام شهر رمضان، حديث ١٣.
(٣٤) مستند العروة الوثقى، كتاب صوم، ج٢،ص ١٢١.