لاتجوز الشهادة في رؤية الهلال دون خمسين رجلاً عدد القسامة، و إنّما تجوز شهادة رجلين إذا كانا من خارج المصر و كان بالمصر علّة فأخبرا أنّهما رأياه و أخبرا عن قوم صاموا للرؤية و أفطروا للرؤية؛ (٣٢)

امام صادق (ع) فرمود: در رؤيت هلال، شهادت كمتر از پنجاه مرد ـ به تعداد قسامه ـ جايز نيست. شهادت دو مرد، فقط در صورتى پذيرفته مى‌شود كه در شهر، مانعى براى رؤيت باشد و آنها از خارج شهر آمده باشند و خبر دهند كه خود آنها هلال را ديده‌اند و خبر دهند از قومى كه با رؤيت روزه گرفتند و با رؤيت افطار كردند.

اين گونه تعابير، در اين معنا ظهور دارد كه ميزان تحقّق ماه قمرى، ثبوت رؤيت قطعى هلال از جانب مردم؛ و لوفى الجمله يا به تعداد افراد بيّنه است، با شرايطى كه بايد در بيّنه باشد. بنابر اين، بيان روايات ياد شده، اطلاق دارد و شامل رؤيت هلال در شهر ديگر نيز مى‌شود؛ حتى اگر با شهر مكلّف اختلاف افق داشته باشد.

بررسى استدلال سوم: بر هر دو تقرير، اشكالى وارد شده كه در مباحث پيشين به آن پرداختيم. حاصل آن اشكال، اين است كه روايات رؤيت، براى بيان وظيفه ظاهرى در مقام شك آمده است و در صدد بيان اين نيست كه آيا ماه قمرىِ واقعى با رؤيت هلال در شهر ديگر محقّق مى‌شود يا نه، بنابر اين در هر دو جهت ياد شده، اطلاق ندارد.

مى‌توان به اين اشكال، چنين پاسخ داد كه حكم ظاهرى و وظيفه عملى، فقط از مفهوم تعليق روزه بر رؤيت استفاده مى‌شود، نه از منطوق آن. منطوق روايات براى بيان حكم واقعى به تحقّق ماه قمرى است، با رؤيت هلال يا يقين به طلوع آن؛ به گونه‌اى كه رؤيت آن ممكن باشد. بنابر اين مى‌توان گفت منطوق روايات، اطلاق دارد و رؤيت هلال

(٣٢) همان، حديث ١٣.