پس اگر چه آيه برجواز قتل مفسد دلالت مى‌نمايد اما از باب اجراى حدّ بر او نيست بلكه به عنوان رويگردانى از منكر و نهى از آن است، در نتيجه ارتكاب آن جايز نيست مگر در صورتى كه رفع فساد و فتنه يا دفع آن متوقف بر كشتن مفسد و فتنه گر باشد.

دلالت آيه بر وجوب جنگ تا نابودى فتنه روشن است و بازگشت آن به وجوب قتل كسى است كه منشأ فتنه بوده و وجود او مبدأ فتنه باشد. اين بدان معنا نيست كه تنها راه ريشه كن كردن فتنه، كشتن فتنه گر باشد، بلكه بدان معناست كه اگر كشتن فتنه گر موجب ريشه كن شدن فتنه مى‌شود بايد اين كار را كرد اگر چه راه‌هاى ديگر نيز وجود داشته باشد. پس جاى هيچ گونه ترديدى در دلالت آيه برجواز قتل منشأ فتنه نيست.

دراينجا دو نكته جاى بحث دارد، نكته نخست: ـ در روايات آمده است كه مراد از فتنه شرك به خداوند است و مجمع البيان نيز فتنه را در ذيل آيه {وَالفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ} (٨٨) به همين معنا تفسير كرده و گفته است:

مراد از فتنه در آيه، شرك به خداوند و رسول است يعنى شرك آنها به خدا و رسولش از ارتكاب قتل در ماه حرام عظيم‌تر است. (٨٩)

در ذيل آيه {وَ قاتَلُوهُمْ حَتّى لاتَكْونَ فِتْنَةٌ} گفته است:

يعنى تا از بين رفتن شرك. ديدگاه ابن عباس و قتاده و مجاهد چنين است و از امام صادق(ع) نيز همين معنا روايت شده است. (٩٠)

در صحيحه محمد بن مسلم مى‌خوانيم :

قلت لأبي جعفر عليه السلام قول اللّه عزّوجل: {وَ قاتِلُوهُمْ حَتّى لاتَكْونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ} فقال: لم يجى‌ء تأويل هذه الآية بعد؛ إنّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله رخّص لهم لحاجته و حاجه أصحابه، فلوقد جاء تأويلها لم يقبل منهم، لكنّهم يقتلون حتّى يوحّد اللّه عزّوجلّ،

(٨٨) بقره، آيه ١٩١.
(٨٩) مجمع البيان، ج١و٢،ص ٢٨٦ـ ٢٨٥، المكتبة الاسلاميه.
(٩٠) مجمع البيان، ج١و٢،ص٢٨٧، المكتبة الاسلاميه.